Liên kết website
Thống kê truy cập
Đang trực tuyến : 7567
Tổng truy cập : 57,998

Thảo luận

Hải Phòng đẩy mạnh đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp (09/10/2015)

Lê Thanh Huyền

Trưởng phòng Phòng Quản lý công nghệ (Sở KH&CN Hải Phòng)

Trong bối cảnh hiện nay, đổi mới công nghệ đang là một vấn đề bức thiết đặt ra cho các doanh nghiệp nước ta nói chung và Hải Phòng nói riêng. Các doanh nghiệp của thành phố đang đứng trước những thách thức và cơ hội không nhỏ để đổi mới công nghệ, đạt được mức năng suất và chất lượng ở tầm cao hơn, đứng vững và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt ngày nay.

Tín hiệu tích cực

Các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố đã quan tâm đổi mới, nâng cao trình độ công nghệ. Chủ trương thực hiện cơ cấu công nghệ kết hợp nhiều trình độ, gắn hiệu quả kinh tế – xã hội với bảo vệ môi trường trong hoạt động đổi mới và nâng cao trình độ công nghệ đã được quan tâm.

Tỷ trọng vốn đầu tư mở rộng, phát triển sản xuất, đổi mới thiết bị công nghệ ở các doanh nghiệp tăng nhanh, trình độ công nghệ của thành phố được nâng lên một bước. Tỷ trọng công nghệ, thiết bị tiến tiến trong các dự án đầu tư chiếm trên 60%, có một số lĩnh vực đến 90%. Các thiết bị, công nghệ được đầu tư chủ yếu có xuất xứ từ các nước công nghiệp và các nước đang phát triển, tỷ lệ thiết bị điều khiển tự động và bán tự động ngày càng tăng. Một số công nghệ tiên tiến, hiện đại trên thế giới cùng với trình độ quản lý cao của đội ngũ cán bộ doanh nghiệp, trình độ tay nghề của công nhân theo các chuẩn mực quốc tế đã được áp dụng tại Hải Phòng.

Chỉ tiêu năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) của thành phố được cải thiện, đóng góp vào GDP thành phố tương đối khá, giai đoạn 2000-2010 đạt bình quân 26,9%. (Bình quân chung cả nước là 19,95%, các nước phát triển là trên 50%, các nước đang phát triển là 20-30%).

Những hạn chế

Bên cạnh những tín hiệu tích cực như trên, quá trình đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp Hải Phòng còn nhiều hạn chế.

Trình độ công nghệ của doanh nghiệp còn thấp, tỷ trọng thiết bị hiện đại chưa cao, chi phí nguyên vật liệu và năng lượng trong sản phẩm còn cao. Sản phẩm được sản xuất trong các cơ sở áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế còn ít. Tỷ lệ công nhân lành nghề chưa cao.

Các doanh nghiệp Hải Phòng phần nhiều còn rất lúng túng khi gặp phải các vấn đề cần giải quyết như: lựa chọn lĩnh vực đầu tư, nghiên cứu, cải tiến và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, tìm đối tác, mở rộng thị trường.

Quá trình đổi mới công nghệ tại các doanh nghiệp của thành phố còn chưa thật sự sâu và rộng, mới chỉ tập trung tại các doanh nghiệp lớn có tiềm lực kinh tế trong đó 90% doanh nghiệp của Hải Phòng là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính vì vậy, nền sản xuất của Hải Phòng chưa theo kịp với sự phát triển như vũ bão của thế giới, tuy nhiều chỉ tiêu quan trọng tác động lớn đến trình độ công nghệ đã được nâng lên và cao hơn nhiều bình quân chung cả nước: Tuổi trung bình của thiết bị là 11,59 năm (trong đó cao nhất thuộc về các nhóm ngành đóng tầu, dịch vụ công ích, cơ khí); Tốc độ đổi mới giá trị thiết bị đạt 10,76% %/năm (tỷ lệ này còn cách khá xa so với mục tiêu 25%/năm theo chương trình Đổi mới công nghệ quốc gia); Tỷ trọng giá trị thiết bị hiện đại chiếm 43,98% (bình quân cả nước mức độ hiện đại chỉ có 10%); Tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học trở lên trong các doanh nghiệp  là 14,17% (trong đó trên đại học 0,27%); Hoạt động chuyển giao công nghệ đạt hiệu quả thấp tính cả trên số lượng hợp đồng được ký kết lẫn chất lượng và hiệu quả triển khai hợp đồng (15 hợp đồng được đăng ký trong 8 năm, trong đó có tới 50% chuyển giao từ Trung  Quốc); Chi phí dành cho nghiên cứu khoa học ở mức thấp, chưa tới 1% (so với doanh thu đang là một trở ngại cho công cuộc đổi mới công nghệ trong đó doanh nghiệp là trung tâm...).

Bên cạnh đó, tuy nhiều lĩnh vực công nghệ đã được đổi mới bằng nhiều phương thức và quy mô khác nhau, nhưng những đổi mới này chưa cơ bản, tự phát, chưa dựa trên những luận cứ mang tính chiến lược, chất lượng đổi mới chưa cao, hiệu quả của quá trình đổi mới còn thấp, một số doanh nghiệp bị thua lỗ. Sự hỗ trợ của nhà nước còn hạn chế. Việc nhập các thiết bị, công nghệ lạc hậu, không đồng bộ, kém hiệu quả đã làm ảnh hưởng xấu đến năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và môi trường sinh thái.

Khó khăn lớn nhất hiện nay đối với các doanh nghiệp Hải Phòng trong quá trình đổi mới công nghệ, đó là thiếu vốn. Nguồn kinh phí dành cho nghiên cứu phát triển công nghệ còn quá khiêm tốn, phần lớn các đơn vị không đầu tư cho lĩnh vực này hoặc đơn vị có đầu tư nhưng chưa thật sự quan tâm. Chỉ 10% doanh nghiệp được điều tra có chi phí nghiên cứu phát triển/doanh thu £1%, chỉ có chưa tới 1% doanh nghiệp có chi phí nghiên cứu phát triển/doanh thu >1%. Tỷ lệ hiện nay ở mức quá thấp so với yêu cầu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn gặp khó khăn về chất lượng nguồn nhân lực không đảm bảo tiếp nhận công nghệ, thiếu thông tin hỗ trợ, khó tìm được công nghệ thích hợp và thiếu các chính sách hỗ trợ cần thiết.

Nhu cầu công nghệ và chuyển giao công nghệ chủ yếu tập trung vào khối các doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các doanh nghiệp quốc doanh trung ương theo hình thức công ty mẹ chuyển giao cho công ty con. Trong khi đó, khối doanh nghiệp vừa và nhỏ tuy rất đông đảo về số lượng và có nhu cầu đổi mới, nhưng lại bị hạn chế về quy mô, năng lực công nghệ và tài chính để ĐMCN và sản phẩm.

Giải pháp thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ

Trong bối cảnh trên, Hải Phòng cần tập trung  đẩy mạnh các hoạt động đổi mới công nghệ. Thực tế cho thấy, các doanh nghiệp Hải Phòng phần nhiều thiếu thông tin, trình độ công nghệ chỉ ở mức trung bình hoặc kém, cần có các chương trình hỗ trợ đổi mới công nghệ từ nhà nước mang tính thiết thực, đa dạng, có tính định hướng thị trường và hướng mạnh mẽ vào doanh nghiệp.

Ngoài ra, một trong những điểm yếu chung nhất của Hải Phòng nói riêng và Việt Nam nói chung là việc hình thành các tổ chức trung gian, kết nối hỗ trợ doanh nghiệp trong đổi mới công nghệ chưa được mạnh mẽ. Thực tế có nhiều đề tài nghiên cứu được nhà nước cấp kinh phí, thu hút lực lượng đông đảo các nhà khoa học tham gia và được đánh giá tốt nhưng công tác xã hội hóa kém (do cơ chế hoặc nội dung nghiên cứu không xuất phát từ yêu cầu của doanh nghiệp) nên không được áp dụng vào sản xuất gây lãng phí lớn; trong khi đó các doanh nghiệp rất cần sự giúp đỡ từ các cơ quan nghiên cứu về tư vấn kế hoạch, giải pháp công nghệ để triển khai.

Hiện nay, tư duy của doanh nghiệp khi nói đến đổi mới công nghệ thường đồng nghĩa với việc mua thiết bị đơn thuần. Do đó, vấn đề hỗ trợ, đào tạo, tư vấn nâng cao trình độ quản lý công nghệ cần được triển khai sâu đến từng doanh nghiệp; đồng thời, nhà nước cần có phương pháp, tài chính, phương tiện triển khai phù hợp có cân nhắc vấn đề tuân thủ pháp luật và các thỏa thuận chung trong tự do mậu dịch (ví dụ WTO, AFTA, luật doanh nghiệp, luật sở hữu trí tuệ…).

Hoạt động chủ yếu mà đổi mới công nghệ thành phố Hải Phòng cần hướng tới là thay thế công nghệ đang sử dụng bằng công nghệ tiên tiến; nghiên cứu cải tiến, hoàn thiện công nghệ hoặc nghiên cứu làm chủ và sáng tạo ra công nghệ mới; áp dụng phương pháp sản xuất mới, phương pháp tiên tiến trong quản lý doanh nghiệp; phát triển tính năng, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng, khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Đồng thời, tập trung đầu tư cho các ngành công nghiệp có lợi thế trong giai đoạn tới. Phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng để đạt yêu cầu trong nước và tăng nhanh xuất khẩu. Chú trọng đầu tư vào các dự án tạo ra các sản phẩm có lợi thế canh tranh, sản phẩm có tham gia chuỗi giá trị toàn cầu thuộc các ngành cơ khí, điện tử, hóa chất, dệt may và một số ngành công nghiệp khác.

Trước yêu cầu cấp bách về đổi mới mô hình tăng trưởng, việc tiến hành đổi mới công nghệ của thành phố được coi là một yêu cầu tất yếu, quyết định sự sống còn của các doanh nghiệp. Trong định hướng Chiến lược khoa học và công nghệ đến năm 2020, thành phố đã có những quan điểm và quyết sách chiến lược để phát triển nghiên cứu và ứng dụng công nghệ của thành phố. Thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục đẩy mạnh quá trình đổi mới công nghệ nhằm vươn mình, nâng tầm trở thành một thành phố công nghiệp hiện đại, ngang tầm khu vực, một “Thành phố xanh”.

 

Đối với phát triển nghiên cứu và ứng dụng công nghệ đến năm 2020, thành phố Hải Phòng đã có một số định hướng như sau:

- Thực hiện cơ cấu công nghệ kết hợp nhiều trình độ, tiếp nhận chuyển giao công nghệ là chính, cần đi thẳng vào công nghệ hiện đại đối với các ngành mũi nhọn, đảm bảo tính cạnh tranh của hàng hoá trên thị trường trong và ngoài nước, công nghệ cao, đồng thời lựa chọn các công nghệ thích hợp không gây ô nhiễm và cho phép khai thác lợi thế về lao động.

- KH&CN của thành phố cần được phát triển theo một cơ cấu nhiều trình độ kết hợp, nhưng công nghệ hiện đại phải là chủ đạo. Tập trung ưu tiên cho một số lĩnh vực tạo tiền đề cho khai thác thế mạnh về kinh tế biển của thành phố và phát triển kinh tế tri thức, xây dựng nông thôn mới.

- Đẩy mạnh tiếp thu thành tựu KH&CN thế giới, đồng thời phát huy năng lực KH&CN nội sinh của thành phố để tiếp thu có hiệu quả.

- Mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về KH&CN nhằm tranh thủ cơ hội và nguồn lực bên ngoài, nâng cao tiềm lực KH&CN của thành phố.

- Đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật, xây dựng các cơ sở KH&CN trọng điểm, đào tạo nhân lực KH&CN... hướng tới chuẩn mực và tiêu chuẩn khu vực và quốc tế.

- Đầu tư đổi mới công nghệ, góp phần quyết định nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế để có thể hội nhập quốc tế mà trước mắt là tham gia AFTA, và tiến tới WTO.

Ngoài ra, trong các quy hoạch phát triển ngành và lĩnh vực đều đưa ra nội dung đổi mới công nghệ là một trong những giải pháp cơ bản để tạo sự tăng trưởng cao và bền vững cho phát triển làm cơ sở định hướng cho đổi mới công nghệ của thành phố.