Liên kết website
Thống kê truy cập
Đang trực tuyến : 854
Tổng truy cập : 57,998

Thảo luận

Khoa học và công nghệ Hải Phòng: Bàn về vấn đề nhân lực kinh tế biển và nhân lực phục vụ phát triển kinh tế xã hội huyện đảo Cát Hải (09/10/2015)

Trong quá trình hoạch định chiến lược với các mục tiêu phát triển kinh tế biển của Hải Phòng, có một vấn đề được coi là cốt lõi, là nhân tố quan trọng mang tính chủ thể chi phối cho mọi quá trình hoạt động - đó là vấn đề nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế biển. Vấn đề này đã thu hút nhiều ngành, lĩnh vực có liên quan đến hoạt động kinh tế biển tham gia; và thực sự, nó đã trở thành một vấn đề cần sự quan tâm đặc biệt, thiết yếu phải được tiến hành nghiên cứu.

Đặc trưng  và các yêu cầu đối với nhân lực phục vụ phát triển kinh tế biển

Hải Phòng xác định 4 mục tiêu tổng quát  đối với phát triển kinh tế biển, đó là:Phát triển Hải Phòng thành một trung tâm dịch vụ cảng và công nghiệp; Phát triển Hải Phòng thành thành phố cảng xanh, văn minh, hiện đại, đầu mối giao thông quan trọng và cửa chính ra biển của các địa phương phía Bắc; Phát triển Hải Phòng thành trung tâm thương mại, giao dịch ngoại thương xúc tiến thị trường và vận động đầu tư của vùng Bắc Bộ và cả nước; Phát triển Hải Phòng trở thành trung tâm du lịch vùng Duyên Hải Bắc Bộ, trung tâm tài chính quốc gia.

TS. Trần Đình Lân, Viện Tài nguyên và Môi trường biển - Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam “chia” nhân lực kính tế biển thành 3 nhóm: nhóm nhân lực quản lý, nhóm nhân lực khoa học nghiên cứu triển khai và nhân lực về mặt kỹ thuật.

Nói về yêu cầu đối với nhân lực phục vụ phát triển kinh tế biển, TS. Hoàng Ngọc Tuấn- PCT thường trực Hội  Khoa học Phát triển nguồn nhân lực nhân tài Hải Phòng cho rằng: Phải có đủ số lượng và có cơ cấu hợp lý, trong quá trình xây dựng kế hoạch cung ứng cần đảm bảo cơ cấu cân đối, tỉ lệ giữa kỹ sư, trung cấp phải phù hợp tùy theo từng ngành. Bên cạnh đó, các ngành cần phải xây dựng và chuẩn hóa các chỉ tiêu chất lượng lao động đối với từng nghề trong ngành mình theo xu thế hội nhập quốc tế, cân đối giữa thời gian học lý thuyết và thực hành, cần có kế hoạch đào tạo bồi dưỡng các chuyên gia, các cán bộ kỹ thuật đầu đàn trong từng lĩnh vực của từng ngành và tăng cường xuất khẩu lao động để thúc đẩy nâng cao chất lượng đào tạo của các trường.

Hội thảo khoa học “Nhân lực phục vụ phát triển kinh tế biển Hải Phòng đến năm 2020” diễn ra vào tháng 1/2014 tại Trung tâm Hội nghị thành phố

Về nhân lực phục vụ phát triển kinh tế xã hội huyện đảo Cát Hải

Theo số liệu khảo sát năm 2013, tại huyện đảo Cát Hải với số dân 28.800 người. Số người trong độ tuổi lao động trên 21.300 người, trong đó hơn 60 %  là học sinh, sinh viên và những người không tham gia hoạt động kinh tế. Như vậy, số dân trong độ tuổi lao động đang trực tiếp tham gia vào các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội chỉ chiếm chưa tròn 40%.  Cơ cấu phân bổ các lĩnh vực ngành nghề cụ thể như sau: khoảng 2.450 lao động trong lĩnh vực du lịch - dịch vụ, 300 lao động nuôi thuỷ sản lồng bè, gần 2.000 lao động khai thác và dịch vụ thuỷ sản, gần 760 lao động chế biến thuỷ sản, 1.200 lao động nuôi thuỷ sản đầm hồ, bãi triều, 1.658 lao động sản xuất nông nghiệp và lao động khác. Ngoài ra còn khoảng 1.750 lao động nhập cư trong lĩnh vực du lịch - dịch vụ, nuôi trồng thuỷ sản.

Điều đáng chú ý, trong số lực lượng này, lao động chưa qua đào tạo chiếm tỷ lệ khá cao tới 65,8%. Số công nhân kỹ thuật được đào tạo qua các lớp từ ngắn hạn, sơ cấp, dài hạn, trung cấp nghề và trung cấp chuyên nghiệp chỉ đạt 20,1%. Số lao động có trình độ đào tạo từ cao đẳng trở lên chiếm tỷ lệ thấp khoảng 14%. Số người có trình độ trên đại học chiếm tỷ lệ rất nhỏ (chưa đến 10 người).

Về cơ cấu các ngành nghề đào tạo (kể cả số đã tốt nghiệp đang làm việc cũng như số học sinh, sinh viên đang theo học tại các trường từ trung học trở lên) hiện đang rất mất cân đối, không phù hợp với cơ cấu kinh tế đặc thù của huyện đảo và hoàn toàn không đáp ứng yêu cầu của sự phát triển KT-XH nói chung, kinh tế biển nói riêng của huyện Cát Hải theo định hướng của Trung ương và thành phố. Trong lực lượng ở độ tuổi lao động, số được đào tạo lĩnh vực khoa học tự nhiên chiếm tỷ lệ 1,12%, lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ - 1,12%, lĩnh vực kinh tế xã hội - 2,83%, lĩnh vực nông lâm thuỷ sản và thú y 72%.

Theo TS. Bùi Thanh Tùng - nguyên Bí thư huyện ủy Cát Hải, mặc dù đã có rất nhiều cố gắng trong một số năm gần đây, song công tác quản lý nguồn nhân lực của địa phương vẫn còn nhiều bất cập. Hiện nay, tại đây chưa có một khảo sát và đánh giá tổng thể về thực trạng nguồn nhân lực. Kế hoạch về phát triển nguồn nhân lực phục vụ phát triển KT-XH nói chung, cho phát triển kinh tế biển nói riêng trên địa bàn chưa được nghiên cứu, xây dựng. Do hạn chế về nguồn lực, thành phố và huyện chưa có được cơ chế, chính sách hỗ trợ nhằm thu hút nhân lực có trình độ, được đào tạo về công tác tại huyện đảo. Những năm qua, các sinh viên người địa phương tốt nghiệp ra trường, hầu hết đều xin việc ở trong đất liền và ở các thành phố lớn. Còn số quay về địa phương rất ít và hầu hết là số có kết quả học tập trung bình và trung bình khá. Rất khó tìm được sinh viên tốt nghiệp loại giỏi về làm việc tại huyện đảo. Đội ngũ chuyên gia lành nghề, có trình độ cao trong các lĩnh vực kinh tế quá mỏng. Nhiều cán bộ, công chức và viên chức, sau khi được đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, cũng xin chuyển công tác vào đất liền, nơi có điều kiện thuận lợi hơn cả về đời sống, văn hoá, học hành và thu nhập. Chính vấn đề này càng làm tăng sự hẫng hụt về đội ngũ và trở thành một thách thức không nhỏ đối với chất lượng dịch vụ một số lĩnh vực như y tế, giáo dục. Không những thế, hoạt động dạy nghề tại còn gặp nhiều khó khăn, một phần do tâm lý của người dân, một phần do cơ sở vật chất phục vụ dạy nghề còn bất cập, chưa thích ứng kịp với cơ chế thị trường.

Huyện đảo Cát Hải - tài nguyên còn chưa được khai thác đúng mức do hạn chế về nguồn nhân lực

Do vậy, để đáp ứng yêu cầu về phát triển KT - XH của huyện đảo, đặc biệt là phát triển kinh tế biển là một vấn đề khó khăn và phức tạp. Đặc biệt, để đưa những giải pháp tăng cường xây dựng nhân lực, nhất là giữ chân họ gắn bó với huyện đảo xa xôi như nói trên, thiết nghĩ, cùng với sự quan tâm đặc biệt của thành phố. Huyện Cát Hải cần phải tính đến việc nghiên cứu, đề xuất, ban hành các cơ chế, chính sách khuyến khích, thu hút nguồn nhân lực được đào tạo, nhất là nhân lực chất lượng cao về làm việc tại huyện đảo, để từng bước nâng cao mặt bằng dân trí, chất lượng các dịch vụ kinh tế, xã hội, đáp ứng nhu cầu phát triển.

Lựa chọn hướng đi đúng đắn

Nghị quyết Đại hội XI của Đảng, Đại hội XIV Đảng bộ thành phố đều khẳng định quan điểm ưu tiên phát triển nguồn nhân lực, coi con người là trung tâm. Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước, thành phố vừa đứng trước những thời cơ phát triển lớn, vừa phải đối mặt và vượt qua những thách thức, việc đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực không thể diễn ra trong ngày một, ngày hai. Do đó, để đưa Hải Phòng trở thành thành phố công nghiệp, dịch vụ cảng theo hướng văn minh, hiện đại vào năm 2015, phát triển ở trình độ cao hơn để góp phần tạo nền tảng vững chắc đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020, cần làm tốt những công việc sau:

Làm tốt công tác quản lý nhà nước về đào tạo nhân lực, nhất là công tác thống kê, dự báo về nhu cầu nguồn nhân lực. Để có một chiến lược phát triển nguồn nhân lực đúng đắn, điều quan trọng nhất là phải dự báo đúng nhu cầu của thành phố, của vùng trong thực hiện chiến lược biển.

Tổ chức đào tạo theo ngành nghề phù hợp, đáp ứng về quy mô và loại hình nhân lực. Do sự phát triển rất nhanh của các lĩnh vực liên quan đến kinh tế biển, đảo và tính bao phủ lớn, liên quan đến hầu khắp các lĩnh vực, vì vậy, khi đào tạo nguồn nhân lực cần xác định ngành nghề hoặc nhóm ngành nghề cho đúng để tạo điều kiện thuận lợi cho người học và người tuyển dụng. Tập trung mở những ngành mới có nhu cầu về nhân lực cao; tăng quy mô tuyển sinh ở những ngành liên quan đến kinh tế biển đang có nhu cầu cao.

Xác định rõ tiêu chuẩn đào tạo. Các trường cần nhanh chóng chọn lựa và triển khai đào tạo dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế. Thống nhất về nội dung chương trình, quy trình đào tạo và cách thức đánh giá chất lượng đào tạo. Ở bình diện cả nước, hiện có rất nhiều đơn vị tham gia đào tạo nguồn nhân lực với nhiều cấp độ khác nhau nhưng chưa thống nhất về tiêu chuẩn. Điều này dẫn đến tình trạng bằng cấp không được công nhận lẫn nhau. (Hiện Hải Phòng có 4 trường đại học, 16 trường cao đẳng, 26 trường trung cấp chuyên nghiệp, chỉ có Trường Đại học Hàng hải là trường duy nhất của Việt Nam có bằng cấp được công nhận tại tất cả các nước trên thế giới). 

Đa dạng hóa phương thức đào tạo. Do đặc thù của thị trường lao động trong kinh tế biển liên quan đến rất nhiều lĩnh vực khác nhau nên ngoài kiến thức về biển, hàng hải, logistics,… cần đòi hỏi các kiến thức chuyên môn và những kỹ năng khác nhau nên việc đào tạo lại là rất cần thiết. Theo mô hình đào tạo truyền thống, nguồn cung ứng nhân lực chủ yếu đến từ các trường đào tạo nghề hoặc các trường đại học và bao gồm các bậc học phổ biến như trung học nghề, cao đẳng, cử nhân, kỹ sư, thạc sỹ và tiến sỹ. Cần chú ý đến loại hình đào tạo tại chức, tại chỗ.

Đa dạng hoá việc huy động nguồn kinh phí đào tạo. Nguồn kinh phí đào tạo chủ yếu vẫn là từ nhà nước, vì vậy, chính quyền các cấp phải quyết tâm phát triển nguồn nhân lực cho kinh tế biển thông qua việc ưu tiên nguồn vốn từ ngân sách cho hoạt động này. Song song, cần làm tốt việc huy động vốn trong dân thông qua các hình thức xã hội hoá giáo dục, đào tạo.

Nguyễn Hà