Khoa học xã hội và Nhân văn

Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành trục phát triển mới (08/04/2026)

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và chuyển đổi số diễn ra với tốc độ nhanh, yêu cầu đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên và mở rộng vốn đầu tư đã bộc lộ nhiều giới hạn. Trước áp lực đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là lĩnh vực bổ trợ, mà cần trở thành động lực trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.

Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026

Thông điệp này được nhấn mạnh tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026, nơi nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt phát triển quan trọng. Vấn đề không chỉ là lựa chọn giữa tăng trưởng theo chiều rộng hay chiều sâu, mà là tái cấu trúc toàn bộ mô hình phát triển theo hướng lấy tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới làm nền tảng. Trong cách tiếp cận đó, con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là mục tiêu cuối cùng của phát triển.

Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là phải làm rõ nội hàm của mô hình phát triển mới. Mô hình này không thể chỉ được hiểu theo nghĩa tăng trưởng kinh tế đơn thuần, mà phải được nhìn nhận trên nhiều lát cắt như kinh tế, xã hội, môi trường, quốc phòng - an ninh, văn hóa, đối ngoại và quản trị quốc gia. Tuy nhiên, các trụ cột ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi được liên kết bởi một triết lý phát triển rõ ràng, một hệ động lực đủ mạnh và một cơ chế vận hành hiệu quả. Trong đó, khoa học công nghệ cần được tích hợp một cách linh hoạt vào từng lĩnh vực, tránh tư duy gắn ghép hình thức hoặc coi công nghệ chỉ là lớp vỏ hiện đại hóa.

Một hướng tiếp cận nổi bật được nêu ra là “chuyển đổi kép”, tức kết hợp chuyển đổi số với chuyển đổi xanh. Đây được xem là hai trụ cột quan trọng để Việt Nam vừa duy trì tăng trưởng, vừa nâng cao chất lượng phát triển và bảo đảm tính bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu này, ba đột phá chiến lược tiếp tục giữ vai trò then chốt: hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hạ tầng hiện đại. Trong đó, thể chế được xem là khâu đột phá nhất, bởi nếu không có môi trường thể chế phù hợp thì khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo khó có thể trở thành động lực phát triển thực sự.

Cùng với thể chế, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn và năng lượng sạch cũng được đặt ra hết sức rõ ràng. Đây là điều kiện để nâng cao năng suất lao động, tăng sức cạnh tranh và từng bước thoát khỏi mô hình tăng trưởng dựa vào chi phí thấp. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những nền kinh tế bứt phá đều dựa vào khả năng phát huy doanh nghiệp tư nhân, hỗ trợ đúng các yếu tố đầu vào chiến lược và tạo không gian phát triển cho đổi mới sáng tạo trong nước.

Một nội dung đáng chú ý khác là vai trò ngày càng lớn của kinh tế dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Dữ liệu đang trở thành tài nguyên chiến lược và là yếu tố sản xuất mới của nền kinh tế hiện đại. Việt Nam được đánh giá đang có cơ hội lớn để phát triển kinh tế dữ liệu, nhưng để biến tiềm năng thành tăng trưởng thực tế, cần tháo gỡ đồng thời các điểm nghẽn về pháp lý, hạ tầng, thị trường và nhân lực. Điều đó đòi hỏi khung pháp lý rõ hơn về sở hữu và định giá dữ liệu, cơ chế thử nghiệm cho mô hình kinh doanh mới, hạ tầng số đủ mạnh, cùng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng nuôi dưỡng các doanh nghiệp công nghệ nội địa.

Nhìn tổng thể, mô hình phát triển mới của Việt Nam phải là mô hình dựa trên tri thức, công nghệ, dữ liệu và con người sáng tạo. Đây không chỉ là một lựa chọn chính sách, mà là điều kiện để nền kinh tế giữ được năng lực cạnh tranh và tránh nguy cơ tụt hậu trong kỷ nguyên số. Khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự được đặt vào trung tâm, Việt Nam mới có thể xây dựng một nền kinh tế tự chủ hơn, hiện đại hơn và phát triển bền vững hơn trong dài hạn./.

A.T (tổng hợp)

Ngày cập nhật: 25/03/2026

https://www.vista.gov.vn/vi/news/khoa-hoc-xa-hoi/khoa-hoc-cong-nghe-va-doi-moi-sang-tao-phai-tro-thanh-truc-phat-trien-moi-12847.html