Tin KH & CN Hải Phòng

Nghiên cứu thực trạng suy giảm thính lực ở người cao tuổi: Cơ sở khoa học cho các giải pháp can thiệp tại cộng đồng (21/09/2026)

Kết quả nghiên cứu đề tài khoa học và công nghệ cấp thành phố “Nghiên cứu tình trạng suy giảm thính lực ở người cao tuổi trên địa bàn tỉnh Hải Dương và đề xuất một số biện pháp can thiệp” cho thấy có tới 71% người cao tuổi tại cộng đồng bị suy giảm thính lực từ mức độ nhẹ trở lên, trong khi hệ thống sàng lọc và quản lý căn bệnh này tại cơ sở còn nhiều khoảng trống, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có giải pháp can thiệp phù hợp.

Đề tài mang mã số YD.09.VVSDT.25-26, thuộc nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp thành phố, do Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương chủ trì, TS. Trần Văn Đình làm Chủ nhiệm. Đề tài được thực hiện trong 18 tháng, từ tháng 1/2025 đến tháng 6/2026 và được tư vấn đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện chiều 18/9/2026 tại Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng.

Suy giảm thính lực (SGTL) là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến nhất ở người cao tuổi (NCT), ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giao tiếp, chất lượng cuộc sống và làm gia tăng nguy cơ cô lập xã hội, trầm cảm ở nhóm dân số đang già hóa nhanh. Tuy nhiên, tại địa bàn tỉnh Hải Dương trước đây (nay là thành phố Hải Phòng), chưa có chương trình sàng lọc tại cộng đồng hay nghiên cứu nào về thực trạng và các yếu tố liên quan đến SGTL ở NCT, khiến công tác lập kế hoạch chăm sóc sức khỏe cho nhóm đối tượng này gặp nhiều khó khăn.

Xuất phát từ thực tế đó, đề tài được triển khai với hai mục tiêu: xác định tình trạng suy giảm thính lực của người cao tuổi trên địa bàn nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp can thiệp phù hợp. Nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát trên 900 người cao tuổi được lựa chọn ngẫu nhiên tại 8 xã/phường; đồng thời phỏng vấn sâu 45 người là đại diện các đơn vị y tế, Hội Người cao tuổi, cán bộ xã/phường, người cao tuổi và người chăm sóc. Bên cạnh khảo sát thực trạng, đề tài còn triển khai và đánh giá thí điểm mô hình can thiệp tại cộng đồng thông qua chương trình giáo dục kỹ năng giao tiếp chủ động cho NCT bị SGTL.

Kết quả cho thấy SGTL là vấn đề sức khỏe phổ biến ở người cao tuổi trên địa bàn: tỷ lệ SGTL từ mức nhẹ trở lên (PTA ≥20dB) là 71,0%, 95%CI (68,0-73,9); tỷ lệ SGTL từ mức trung bình trở lên là 27,1%, 95%CI (24,3-30,1). Phần lớn số ca SGTL ở mức độ nhẹ (61,8%), 26,8% ở mức trung bình và 11,4% ở mức nặng trở lên.

Đại diện nhóm nghiên cứu giải trình một số vấn đề tại Hội nghị.

Nghiên cứu cũng chỉ ra tỷ lệ SGTL tăng rõ rệt theo tuổi ở cả hai ngưỡng (p<0,001), từ 53,6% lên 89,0% (≥20dB) và từ 11,2% lên 57,1% (≥35dB) khi so sánh nhóm 60-64 tuổi với nhóm từ 80 tuổi trở lên; nam giới có tỷ lệ SGTL cao hơn nữ giới. Về các yếu tố liên quan, tuổi tác là yếu tố độc lập mạnh nhất, cao nhất ở nhóm từ 80 tuổi trở lên với aOR = 10,49 (5,32-20,71) so với nhóm 60-64 tuổi; nam giới có khả năng bị SGTL cao gấp 2,55 lần (1,78-3,67) so với nữ giới. Ù tai thường xuyên và bệnh tăng huyết áp cũng là những yếu tố liên quan độc lập, trong khi trình độ học vấn từ trung học cơ sở trở lên và nghề nghiệp trước đây là công nhân hoặc trí thức được ghi nhận có vai trò bảo vệ so với nhóm nông dân lao động chân tay.

Đáng chú ý, kết quả nghiên cứu cho thấy thực trạng sàng lọc và quản lý SGTL ở người cao tuổi hiện còn nhiều bất cập: chưa có chương trình sàng lọc chuyên biệt nào được triển khai tại cộng đồng; toàn địa bàn chỉ có 2 cơ sở y tế công lập có phòng đo thính lực được phê duyệt; việc quản lý người cao tuổi bị SGTL chưa được hệ thống hóa, không có đơn vị chuyên trách, không có sổ theo dõi riêng và chưa có mã bảo hiểm y tế cho tầm soát thính lực tại trạm y tế; nhân lực chuyên môn thính học còn thiếu ở mọi tuyến và sự phối hợp liên ngành còn rời rạc.

Từ kết quả nghiên cứu định tính và tham khảo hướng dẫn chuyên môn của Tổ chức Y tế thế giới, nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình lý thuyết can thiệp cho người cao tuổi bị SGTL gồm bốn hợp phần liên kết chặt chẽ: sàng lọc phát hiện sớm tại cộng đồng và cơ sở chuyên khoa; can thiệp phân tầng theo mức độ (tư vấn chăm sóc tai, giáo dục kỹ năng giao tiếp chủ động, sử dụng máy trợ thính, cấy điện cực ốc tai); đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất; và đào tạo nguồn nhân lực. Mô hình can thiệp thí điểm áp dụng chương trình giáo dục kỹ năng giao tiếp chủ động được người cao tuổi, người chăm sóc và cán bộ y tế đánh giá tích cực, có tính khả thi và khả năng nhân rộng thông qua hệ thống y tế cơ sở.

Trên cơ sở kết quả đạt được, nhóm nghiên cứu kiến nghị Sở Y tế thành phố Hải Phòng giao nhiệm vụ, phân bổ ngân sách để triển khai các chương trình sàng lọc, phát hiện và can thiệp SGTL cho người cao tuổi; đầu tư xây dựng một số trung tâm thính học tại các bệnh viện tuyến tỉnh và bệnh viện đa khoa cấp II; phê duyệt danh mục kỹ thuật sàng lọc SGTL; đồng thời có kế hoạch đào tạo kỹ thuật viên thính học và cán bộ thực hiện kỹ thuật cấy điện cực ốc tai.

Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học quan trọng, cung cấp bằng chứng thực tiễn phục vụ công tác hoạch định chính sách chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, góp phần từng bước xây dựng hệ thống sàng lọc, quản lý và can thiệp SGTL bài bản hơn cho người cao tuổi trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong thời gian tới. Đề tài được Hội đồng nhất trí nghiệm thu trên cơ sở chỉnh sửa, thống nhất một số khái niệm như: suy giảm thính lực, nghe kém, nghe kém lâm sàng; làm rõ tiêu chuẩn chọn mẫu nghiên cứu; bổ sung một số khuyến nghị về chính sách bảo hiểm y tế và kinh phí mua sắm trang thiết bị hỗ trợ thính lực tại các tuyến cơ sở xã, phường./.

Minh Lan