Khoa học kỹ thuật và công nghệ

Trung Quốc đạt được bước tiến mới trong công nghệ tên lửa tái sử dụng (27/07/2026)

Ngày 10/7/2026, Trung Quốc phóng thành công tên lửa Trường Chinh-10B từ trung tâm phóng thương mại tại Văn Xương, Hải Nam. Điểm nổi bật không chỉ là việc tải trọng được đưa vào quỹ đạo, mà còn ở màn trở về của tầng đẩy thứ nhất: sau khi tách khỏi tầng trên, khối tên lửa quay lại có kiểm soát và được một hệ thống lưới trên tàu ngoài khơi bắt giữ. Đây là lần đầu Trung Quốc thu hồi thành công tầng đầu của tên lửa cấp quỹ đạo và, theo cơ quan phát triển, cũng là lần đầu thế giới sử dụng cơ chế lưới cho nhiệm vụ này.

Trường Chinh-10B là tên lửa nhiên liệu lỏng hai tầng do Viện Công nghệ tên lửa đẩy Trung Quốc phát triển cho thị trường phóng thương mại. Tên lửa cao khoảng 63 m, đường kính 5 m và có thể đưa khoảng 16 tấn hàng lên quỹ đạo Trái Đất thấp trong cấu hình tái sử dụng. Tầng đầu dùng oxy lỏng và dầu hỏa, còn tầng trên sử dụng oxy lỏng và methane.

Sau khi tách tầng, tầng thứ nhất trải qua các bước bay quán tính, chỉnh tư thế, giảm tốc khí động học và đốt động cơ để hãm. Các cánh lưới cùng hệ thống điều khiển phản lực giúp giữ đúng quỹ đạo trở về. Khi tiếp cận tàu thu hồi, động cơ tắt, các móc kim loại trên thân gài vào mạng cáp căng sẵn. Hệ thống cáp hấp thụ động năng và giữ tầng đẩy lơ lửng trước khi cơ cấu phụ khóa chặt nó. Hành trình từ lúc tách tầng đến khi được bắt giữ kéo dài khoảng sáu phút.

Phương pháp này khác Falcon 9 của SpaceX, vốn hạ cánh bằng động cơ xuống các chân đáp trên đất liền hoặc tàu không người lái. Theo nhóm phát triển, loại bỏ chân đáp giúp giảm khối lượng kết cấu và dành thêm tải trọng cho vệ tinh. Mạng cáp có thể điều chỉnh cũng mở rộng vùng bắt giữ khi tên lửa lệch nhẹ khỏi điểm hạ cánh dự kiến.

Tàu thu hồi được trang bị cảm biến LiDAR để theo dõi vị trí và tư thế tầng đẩy, trong khi cơ cấu tự động di chuyển mạng cáp để đón tên lửa. Việc vận hành tự động giúp hạn chế con người phải đứng trong khu vực nguy hiểm ngay dưới tầng đẩy. Nền tảng thu hồi trên biển dài 144 m, rộng 50 m và có lượng giãn nước đầy tải khoảng 25.000 tấn.

Thành công của chuyến bay có ý nghĩa lớn đối với ngành vũ trụ thương mại Trung Quốc. Tầng đầu chứa nhiều động cơ và thường là phần có giá trị cao nhất của tên lửa. Nếu được kiểm tra, tân trang và bay lại nhiều lần, nó có thể giảm nhu cầu chế tạo mới, rút ngắn thời gian chuẩn bị và tăng tần suất phóng. Năng lực này đặc biệt quan trọng khi Trung Quốc đang phát triển các chòm vệ tinh internet và cần nhiều chuyến bay lên quỹ đạo thấp.

Tuy nhiên, “thu hồi thành công” chưa đồng nghĩa với “tái sử dụng hiệu quả”. Một hệ thống chỉ chứng minh được giá trị kinh tế khi tầng đẩy có thể bay lại an toàn nhiều lần với thời gian bảo dưỡng ngắn và chi phí hợp lý. SpaceX có lợi thế không chỉ vì hạ cánh được Falcon 9, mà còn nhờ vận hành với tần suất cao và tái sử dụng tầng đẩy nhiều lần. Trường Chinh-10B mới vượt qua bước đầu; Trung Quốc dự kiến kiểm tra và đưa tầng đẩy đã thu hồi trở lại chuyến bay trước cuối năm 2026.

Cột mốc này còn có thể cung cấp dữ liệu cho chương trình Trường Chinh-10 rộng hơn. Kinh nghiệm về điều khiển, động cơ, kết cấu và thu hồi sẽ hỗ trợ phát triển phương tiện phóng mới, phục vụ các chòm vệ tinh, nhiệm vụ có người lái và chương trình Mặt Trăng. Dù vậy, giới chuyên môn vẫn cần thêm thông tin về mức hư hại, linh kiện phải thay thế và chi phí của mỗi chu kỳ bay lại trước khi đánh giá đầy đủ hiệu quả của công nghệ.

Chuyến bay đầu tiên của Trường Chinh-10B cho thấy Trung Quốc đã tiến từ thử nghiệm hạ cánh tới thu hồi nguyên vẹn một tầng đẩy cấp quỹ đạo. Cơ chế bắt bằng lưới trên biển mở ra hướng kỹ thuật khác với chân đáp truyền thống và có khả năng giảm khối lượng tên lửa.

Dù chưa thể khẳng định hiệu quả kinh tế dài hạn, thành công ngày 10/7 là bước tiến rõ rệt trong cuộc cạnh tranh phát triển tên lửa tái sử dụng. Thước đo tiếp theo không phải là một lần bắt thành công, mà là khả năng đưa chính tầng đẩy đó trở lại không gian an toàn, thường xuyên và với chi phí thấp hơn./.

P.T (theo Xinhua)

Ngày cập nhật: 16/07/2026

https://www.vista.gov.vn/vi/news/khoa-hoc-ky-thuat-va-cong-nghe/trung-quoc-dat-duoc-buoc-tien-moi-trong-cong-nghe-ten-lua-tai-su-dung-13175.html