Khoa học - Y dược

Xem tivi nhiều ở tuổi trung niên khiến não bộ teo nhỏ và suy giảm chức năng (11/11/2026)

Tắt tivi đi, xem nhiều hỏng não đấy!" vốn là lời nhắc nhở quen thuộc trong nhiều gia đình suốt nhiều thập kỷ. Mặcdù từ "hỏng" có phần hơi quá lời, nhưng các nhà nghiên cứu đang phát hiện ra rằng lời cảnh báo này hoàn toàn có cơ sở khoa học.

Một nghiên cứu gần đây đăng trên tạp chí y khoa Alzheimer's & Dementia cho biết: Những người xem tivi “rất thường xuyên” ở độ tuổi trung niên, nhiều năm sau đó xuất hiện tình trạng teo nhỏ (suy giảm thể tích) ở các vùng não liên quan đến trí nhớ, thu nhỏ thùy trán, thùy chẩm và gia tăng tổn thương chất trắng. Đây đều là những dấu hiệu liên quan đến lão hóa, nguy cơ đột quỵ, suy giảm nhận thức và bệnh sa sút trí tuệ (mất trí nhớ ở người già).

"Trong nhiều năm, chúng ta chỉ tập trung vào việc con người ngồi nhiều hay ít. Phát hiện của chúng tôi gợi ý rằng cần phải chú ý đến cả việc họ đang làm gì trong lúc ngồi", GS. David Raichlen, giáo sư khoa học sinh học và nhân học tại USC, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết.

Bằng chứng cho thấy tác động tiêu cực đến cấu trúc não không xuất phát từ bản thân hành vi ngồi một chỗ, mà phụ thuộc vào mức độ kích thích tư duy của hoạt động được thực hiện trong khoảng thời gian đó.

Sự thay đổi não bộ được ghi nhận qua hình ảnh chụp MRI

Các nhà nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ khoảng 1.700 người trưởng thành (độ tuổi trung bình là 53) tham gia Nghiên cứu Rủi ro Xơ vữa động mạch trong Cộng đồng (ARIC) từ năm 1987 đến 1989. Đây là một dự án nghiên cứu dài hạn tại Mỹ nhằm theo dõi sức khỏe tim mạch và não bộ.

Người tham gia được hỏi về tần suất xem tivi lúc rảnh rỗi (theo thang đo từ "không bao giờ/hiếm khi" đến "rất thường xuyên") và thời gian họ ngồi làm việc mỗi ngày. Hơn 20 năm sau, những người này được chụp cộng hưởng từ (MRI) não bộ. So với nhóm "không bao giờ" hoặc "hiếm khi" xem tivi, nhóm xem tivi "rất thường xuyên" xuất hiện sự khác biệt diện rộng về cấu trúc não:

Teo các vùng não quan trọng: Thể tích não nhỏ hơn ở các khu vực liên quan đến dấu hiệu sớm của bệnh Alzheimer; thể tích thùy trán (vùng não chịu trách nhiệm tư duy, lập kế hoạch và ra quyết định) và thùy chẩm (vùng não xử lý thông tin thị giác) cũng bị thu nhỏ.

Tăng tổn thương chất trắng: Gia tăng thể tích tăng tín hiệu chất trắng (các tổn thương ở sợi thần kinh kết nối các vùng não). Đây là chỉ báo của bệnh lý mạch máu nhỏ ở não liên quan trực tiếp đến suy giảm trí nhớ và sa sút trí tuệ.

Sự suy giảm cấu trúc này vẫn xuất hiện rõ rệt ngay cả khi các nhà nghiên cứu đã loại trừ các yếu tố rủi ro khác như: mức độ tập thể dục, bệnh tiểu đường, chỉ số cân nặng (BMI), thói quen hút thuốc hay uống rượu.

Không phải mọi hành vi ngồi một chỗ đều gây hại như nhau

Đáng chú ý, yếu tố "bất động" khi ngồi xem tivi không phải là nguyên nhân chính gây tổn thương não. Những người ngồi nhiều do đặc thù công việc bàn giấy lại có thùy trán và thùy chẩm lớn hơn, đồng thời ít xuất hiện tổn thương chất trắng hơn nhóm xem tivi - phản ánh một trạng thái sức khỏe não bộ tốt hơn. Nhóm nghiên cứu nhận định, sự khác biệt này xuất phát từ việc công việc văn phòng thường xuyên đòi hỏi tư duy và kích thích trí tuệ liên tục.

Phân tích theo giới tính cũng cho thấy nam giới là đối tượng chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Các biến đổi về cấu trúc não bộ - từ thói quen xem tivi đến việc ngồi làm việc - đều thể hiện tập trung hơn ở nam giới.

Mặc dù, kết quả trên dựa vào dữ liệu do người tham gia tự ghi nhận về thời gian xem tivi (có thể thiếu chính xác tuyệt đối) và chưa có ảnh chụp MRI ngay từ giai đoạn đầu để đối chiếu sự thay đổi theo thời gian nhưng phát hiện này đã gợi mở hướng tiếp cận mới trong tư vấn y tế. Thay vì chỉ khuyến nghị "tăng cường vận động thể chất", các bác sĩ có thể đề xuất bệnh nhân giảm thời lượng xem tivi thụ động và thay thế bằng các hoạt động kích thích tư duy như đọc sách hay giải đố trong thời gian nghỉ ngơi.

P.T.T (NASATI), theo Medical Xpress

Ngày cập nhật: 14/10/2026

https://www.vista.gov.vn/vi/news/khoa-hoc-y-duoc/xem-tivi-nhieu-o-tuoi-trung-nien-khien-nao-bo-teo-nho-va-suy-giam-chuc-nang-13454.html