Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu đề xuất giải pháp phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP của tỉnh Hải Dương (18/10/2026)

Thực hiện chủ trương của Chính phủ về Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), thông qua Quyết định số 490/QĐ-TTg ngày 7/5/2018, Quyết định số 919/QĐ-TTg ngày 1/8/2022 và Quyết định số 148/QĐ-TTg ngày 23/2/2023, tỉnh Hải Dương đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển sản phẩm OCOP gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Tiêu biểu là Đề án “Mỗi xã một sản phẩm tỉnh Hải Dương giai đoạn 2018–2020, định hướng đến năm 2030”, cùng các kế hoạch triển khai chương trình OCOP giai đoạn 2021–2025 và chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Những chính sách này đã tạo cơ sở quan trọng để phát huy lợi thế địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm đặc trưng và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Sau thời gian triển khai, chương trình OCOP của Hải Dương đã đạt được những kết quả tích cực. Theo báo cáo của Chi cục Phát triển nông thôn (Sở NN&PTNT), tính đến ngày 31/8/2024, toàn tỉnh có 360 sản phẩm được đánh giá, phân hạng OCOP, trong đó có 01 sản phẩm đạt 5 sao, 119 sản phẩm đạt 4 sao và 240 sản phẩm đạt 3 sao. Xét theo nhóm ngành hàng, sản phẩm thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn nhất với 297 sản phẩm (83%); tiếp đến là thủ công mỹ nghệ 22 sản phẩm, đồ uống 23 sản phẩm, dược liệu và sản phẩm từ dược liệu 14 sản phẩm, du lịch 4 sản phẩm. Toàn tỉnh có 203 chủ thể OCOP tham gia, bao gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất và các tổ hợp tác. Những kết quả này cho thấy chương trình OCOP đã góp phần khai thác tiềm năng, lợi thế địa phương, đa dạng hóa sản phẩm, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều sản phẩm sau khi được công nhận OCOP chưa phát huy được lợi thế cạnh tranh, chưa xây dựng được thương hiệu đủ mạnh và chưa tạo được sự nhận diện rộng rãi đối với người tiêu dùng. Một số chủ thể còn hạn chế trong việc tuân thủ các quy định về quản lý chất lượng, bao bì, nhãn mác, công bố chất lượng sản phẩm và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá và kết nối tiêu thụ chưa thực sự hiệu quả; phần lớn sản phẩm vẫn tiêu thụ chủ yếu tại thị trường trong nước, số lượng sản phẩm tham gia các hệ thống siêu thị, chuỗi bán lẻ hiện đại và các kênh phân phối trực tuyến còn hạn chế. Đặc biệt, khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu tiềm năng như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn chưa tương xứng với tiềm năng sản phẩm của địa phương. Vì vậy, việc phát triển thị trường tiêu thụ bền vững cho sản phẩm OCOP đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Số lượng chủ thể OCOP của tỉnh Hải Dương giai đoạn 2019-2025.

Trong bối cảnh khu vực Hải Dương hợp nhất với thành phố Hải Phòng, quá trình phát triển thị trường OCOP có thêm những điều kiện và cơ hội mới. Việc mở rộng không gian kinh tế, kết nối vùng, hệ thống cảng biển, logistics, thương mại, du lịch và hội nhập quốc tế tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phân phối sản phẩm OCOP đến các thị trường trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết giữa các chủ thể OCOP với doanh nghiệp phân phối.

Trên cơ sở đó, đề tài “Nghiên cứu đề xuất giải pháp phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP của tỉnh Hải Dương” tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP; nghiên cứu kinh nghiệm của các địa phương; phân tích, đánh giá thực trạng phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP khu vực Hải Dương giai đoạn 2020–2025; đồng thời nhận diện những kết quả, hạn chế, nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển thị trường. Từ đó, đề tài đề xuất hệ thống giải pháp phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035.

Nhóm nghiên cứu đã làm rõ và hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển TTTT sản phẩm OCOP ở cấp tỉnh, bao gồm khái niệm, nội dung, vai trò, các tiêu chí đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển TTTT sản phẩm OCOP, cụ thể: Thứ nhất, cần đánh giá một cách toàn diện thực trạng phát triển TTTT sản phẩm OCOP trên địa bàn nghiên cứu. Trong những năm qua, số lượng sản phẩm OCOP và chủ thể OCOP không ngừng gia tăng, tuy nhiên mức độ phát triển TT, khả năng mở rộng kênh phân phối, mức độ nhận diện thương hiệu, khả năng tiếp cận người tiêu dùng và hiệu quả tiêu thụ sản phẩm giữa các nhóm sản phẩm vẫn còn có sự khác biệt. Vì vậy, cần làm rõ thực trạng phát triển TTTT sản phẩm OCOP, những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế; Thứ hai, cần xác định và lượng hóa các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển TTTT sản phẩm OCOP. Thực tế cho thấy khả năng tiêu thụ sản phẩm OCOP chịu tác động bởi nhiều nhóm yếu tố như chất lượng sản phẩm, giá bán, thương hiệu, bao bì nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, năng lực của chủ thể OCOP, hoạt động XTTM, hệ thống phân phối, ứng dụng TMĐT, hành vi tiêu dùng và cơ chế chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố trong điều kiện cụ thể của địa bàn nghiên cứu hiện nay chưa được đánh giá đầy đủ; Thứ ba, cần nghiên cứu vai trò của các kênh tiêu thụ hiện đại đối với phát triển TT sản phẩm OCOP. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, TMĐT, nền tảng số, các hệ thống phân phối hiện đại và các hoạt động XTTM trực uyến đang trở thành những công cụ quan trọng giúp mở rộng TT. Do đó, cần đánh giá thực trạng ứng dụng các hình thức này trong tiêu thụ sản phẩm OCOP và khả năng khai thác hiệu quả trong thời gian tới’; Thứ tư, cần đánh giá những cơ hội và thách thức đối với phát triển TTTT sản phẩm OCOP trong bối cảnh mới sau sắp xếp đơn vị hành chính. Việc mở rộng không gian phát triển của thành phố Hải Phòng tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi về hạ tầng giao thông, logistics, cảng biển, thương mại, du lịch và liên kết vùng. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của các sản phẩm OCOP, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và thích ứng với môi trường cạnh tranh ngày càng cao; Thứ năm, cần nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp phát triển TTTT sản phẩm OCOP phù hợp với điều kiện thực tiễn và định hướng phát triển của thành phố Hải Phòng đến năm 2030. Các giải pháp cần được xây dựng theo hướng đồng bộ, khả thi và bền vững, gắn với phát triển chuỗi giá trị, chuyển đổi số, TMĐT, xây dựng thương hiệu, XTTM, phát triển du lịch nông thôn, liên kết vùng và mở rộng TT xuất khẩu.

Nhóm nghiên cứu đánh giá thực trạng phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP của tỉnh Hải Dương, kết quả đạt được như sau:

(1) Về phát triển thị trường tiêu thụ: Thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP của tỉnh Hải Dương đã từng bước được mở rộng cả về quy mô và phạm vi. Sự gia tăng số lượng sản phẩm được công nhận OCOP tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể tham gia thị trường và đa dạng hóa nguồn cung. Đến nay, tỉnh có 362 sản phẩm OCOP, trong đó 267 sản phẩm 3 sao, 87 sản phẩm 4 sao và 8 sản phẩm 5 sao. Cơ cấu sản phẩm tương đối đa dạng, bao gồm thực phẩm, đồ uống, dược liệu, thủ công mỹ nghệ và dịch vụ du lịch. Trong đó, nhóm thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn nhất với 292 sản phẩm, tương đương 80,66%, phản ánh lợi thế của địa phương về sản xuất và chế biến nông sản, thực phẩm đặc trưng.

Thị trường tiêu thụ cũng từng bước được mở rộng theo nhiều nhóm khách hàng. Kết quả khảo sát cho thấy cá nhân mua tiêu dùng trực tiếp và đại lý, thương lái thu mua số lượng lớn là hai nhóm khách hàng chủ yếu, với lần lượt 175 và 156 phiếu dữ liệu. Điều này cho thấy sản phẩm OCOP của tỉnh đã tạo được chỗ đứng nhất định trên thị trường, đồng thời đáp ứng được nhu cầu của cả người tiêu dùng cuối cùng và các đối tượng thu mua trung gian.

(2) Về phát triển kênh phân phối: Các chủ thể OCOP đã từng bước hình thành và mở rộng hệ thống kênh phân phối, không chỉ thông qua hình thức bán hàng trực tiếp mà còn thông qua đại lý, thương lái, siêu thị, cửa hàng tiện ích, cơ quan, tổ chức và kênh bán hàng trực tuyến. Trong đó, kênh cá nhân mua tiêu dùng trực tiếp và đại lý, thương lái vẫn giữ vai trò chủ đạo, cho thấy khả năng tiếp cận thị trường truyền thống của sản phẩm OCOP tương đối tốt.

Bên cạnh các kênh truyền thống, việc đưa sản phẩm vào siêu thị, cửa hàng tiện ích và các kênh bán hàng online bước đầu góp phần đa dạng hóa phương thức tiêu thụ. Đây là hướng phát triển phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện nay, đồng thời tạo điều kiện để sản phẩm OCOP tiếp cận nhóm khách hàng ở phạm vi rộng hơn, từng bước giảm sự phụ thuộc vào một số kênh tiêu thụ truyền thống.

(3) Về phát triển sản phẩm và thương hiệu: Chương trình OCOP đã tạo động lực cho các chủ thể quan tâm hơn đến việc chuẩn hóa, hoàn thiện và nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc phân hạng OCOP giúp các sản phẩm có cơ sở để nâng cao giá trị, tăng mức độ nhận diện và tạo niềm tin đối với người tiêu dùng. Đặc biệt, sự hiện diện của 87 sản phẩm 4 sao và 8 sản phẩm 5 sao cho thấy một số sản phẩm của tỉnh đã có khả năng đáp ứng các yêu cầu cao hơn về chất lượng và giá trị thương mại.

Cùng với nâng cao chất lượng, các chủ thể ngày càng quan tâm đến bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Đây là những yếu tố quan trọng góp phần chuyển từ tiêu thụ sản phẩm theo phương thức truyền thống sang phát triển sản phẩm theo hướng hàng hóa, có thương hiệu và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

(4) Về hoạt động xúc tiến thương mại và marketing Hoạt động XTTM đối với sản phẩm OCOP từng bước được quan tâm và triển khai thông qua các chương trình giới thiệu, quảng bá, kết nối cung cầu, hội chợ, triển lãm và các hoạt động kết nối sản phẩm với hệ thống phân phối. Các hoạt động này góp phần tạo cơ hội cho chủ thể OCOP giới thiệu sản phẩm, tìm kiếm khách hàng và mở rộng TT tiêu thụ. Việc gắn hoạt động XTTM với quảng bá đặc sản, sản phẩm đặc trưng của địa phương cũng góp phần nâng cao nhận diện thương hiệu OCOP Hải Dương. Qua đó, SP không chỉ được tiêu thụ trong phạm vi địa phương mà còn có cơ hội tiếp cận thị trường ngoài tỉnh và từng bước mở rộng TT.

(5) Về ứng dụng công nghệ số trong phát triển thị trường Ứng dụng công nghệ số đã bước đầu trở thành một trong những phương thức hỗ trợ các chủ thể OCOP quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Một số chủ thể đã quan tâm đến việc sử dụng mạng xã hội, nền tảng thương mại điện tử và các kênh bán hàng trực tuyến để giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và mở rộng phạm vi tiếp cận thị trường. Kết quả khảo sát ghi nhận nhóm khách hàng online với 24 phiếu dữ liệu, cho thấy kênh tiêu thụ trực tuyến đã bắt đầu hình thành trong cơ cấu thị trường OCOP.

Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp giảm giới hạn về không gian địa lý mà còn tạo điều kiện để các chủ thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, thu thập phản hồi về sản phẩm và thực hiện quảng bá với chi phí tương đối linh hoạt. Đây là tiền đề quan trọng để phát triển thị trường OCOP theo hướng hiện đại, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số và thay đổi hành vi mua sắm của người tiêu dùng.

Nhìn chung, PTTT tiêu thụ sản phẩm OCOP của tỉnh Hải Dương đã đạt được những kết quả tích cực trên nhiều phương diện: số lượng và cơ cấu sản phẩm được mở rộng; thị trường và nhóm khách hàng từng bước đa dạng; hệ thống kênh phân phối được mở rộng; chất lượng và thương hiệu sản phẩm ngày càng được chú trọng; hoạt động XTTM được tăng cường và ứng dụng công nghệ số bước đầu được triển khai. Những kết quả này tạo nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm OCOP, tăng khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ trong thời gian tới.

Giai đoạn 2020-2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng của Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tại Hải Dương từ giai đoạn hình thành sang giai đoạn phát triển ổn định về chất lượng và mở rộng TT. Kết quả khảo sát cho thấy chứng nhận OCOP đã từng bước khẳng định vai trò như một cơ chế bảo chứng chất lượng và nguồn gốc sản phẩm, góp phần nâng cao đáng kể mức độ nhận diện thương hiệu đối với các sản phẩm nông sản địa phương. Nhờ đó, hành vi tiêu dùng trên TT đã có sự chuyển biến tích cực khi người dân ngày càng ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có thương hiệu, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng thay cho các sản phẩm nông sản không có nhãn hiệu hoặc xuất xứ xác định. Đây là tín hiệu cho thấy niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm OCOP đang được củng cố và trở thành nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của TT.

Từ phía cung, các chủ thể OCOP đã có những thay đổi đáng kể trong nhận thức và phương thức tổ chức sản xuất. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất đã chủ động chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, cải tiến mẫu mã bao bì, nâng cao chất lượng sản phẩm và tích cực tìm kiếm cơ hội mở rộng TT. TTTT sản phẩm OCOP Hải Dương không còn bó hẹp trong phạm vi nội tỉnh mà đã từng bước mở rộng sang các hệ thống phân phối hiện đại và các trung tâm tiêu dùng lớn của khu vực phía Bắc.

Nhiều sản phẩm đã hiện diện tại các chuỗi bán lẻ hiện đại như Go!, WinMart cũng như các TT trọng điểm như Hà Nội và Quảng Ninh. Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của các nền tảng thương mại xã hội như TikTok Shop và Facebook đã tạo thêm một kênh phân phối linh hoạt, giúp các sản phẩm OCOP, đặc biệt là nông sản thời vụ, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng với chi phí thấp và tốc độ lan tỏa nhanh.

Nhìn chung, trong giai đoạn nghiên cứu, Hải Dương đã đạt được những kết quả tích cực trong việc chuẩn hóa chất lượng sản phẩm, nâng cao quy mô sản xuất và từng bước đa dạng hóa hệ thống kênh phân phối. Chứng nhận OCOP đã thực sự trở thành “tấm vé thông hành” giúp sản phẩm địa phương gia tăng độ tin cậy, mở rộng khả năng tiếp cận TT và nâng cao giá trị thương hiệu. Đồng thời, các hoạt động XTTM do tỉnh triển khai thông qua hội chợ, tuần lễ nông sản và các chương trình kết nối cung cầu tại Hà Nội, Quảng Ninh và nhiều địa phương khác đã góp phần quan trọng trong việc quảng bá sản phẩm, kích thích tiêu dùng và hỗ trợ các chủ thể tìm kiếm đối tác phân phối mới.

Kết quả phân tích SWOT cho thấy các sản phẩm OCOP của Hải Dương có nhiều lợi thế về nguồn nguyên liệu, truyền thống sản xuất, chất lượng sản phẩm và sự hỗ trợ từ các chương trình phát triển kinh tế nông thôn. Đồng thời, tỉnh cũng có nhiều cơ hội để mở rộng thị trường thông qua chuyển đổi số, phát triển TMĐT, liên kết vùng và hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, những hạn chế về năng lực cạnh tranh, quy mô sản xuất, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận thị trường vẫn là những rào cản cần được khắc phục trong thời gian tới.

Trên cơ sở định hướng phát triển kinh tế - xã hội, định hướng phát triển Chương trình OCOP của Trung ương và địa phương, đề tài đã đề xuất hệ thống giải pháp phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm OCOP của tỉnh Hải Dương, bao gồm: hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển thị trường; nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm; phát triển hệ thống phân phối và đa dạng hóa kênh tiêu thụ; đẩy mạnh chuyển đổi số và TMĐT; tăng cường XTTM, phát triển thương hiệu; mở rộng liên kết vùng và thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm OCOP. Đồng thời, đề tài cũng đưa ra các kiến nghị đối với Trung ương, chính quyền địa phương, các sở, ban, ngành, các chủ thể OCOP và các trung gian phân phối nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.