Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp bảo đảm an ninh môi trường các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dương (05/10/2026)

Tăng trưởng công nghiệp thường được đo bằng những con số dễ thấy: số dự án, vốn đăng ký, số việc làm. Cái giá môi trường thì khó đo hơn, nhưng không vì thế mà nhỏ hơn. Một dòng kênh đổi màu, một bãi rác thải đổ trái phép bên con đường làng, mùi khí thải lan sang khu dân cư liền kề, những chuyện tưởng chừng nhỏ ấy tích tụ lại có thể làm xói mòn niềm tin của người dân và đe dọa sự ổn định của cả một vùng. Khi đó, môi trường không còn là câu chuyện riêng của ngành tài nguyên, mà trở thành một vấn đề an ninh phi truyền thống.

Hải Dương, trước khi hợp nhất vào thành phố Hải Phòng ngày 01/7/2025, là một trong những địa phương có tốc độ phát triển công nghiệp nhanh của miền Bắc. Đến hết năm 2024, tỉnh có 601 dự án đầu tư nước ngoài từ 27 quốc gia và vùng lãnh thổ, tổng vốn đăng ký hơn 10.955 triệu USD, trong đó 338 dự án nằm trong các khu công nghiệp (KCN) với số vốn trên 6.783 triệu USD. Tỉnh đã thành lập 17 KCN với tỷ lệ lấp đầy trung bình khoảng 59,5%, đồng thời có thêm nhiều khu đang xây dựng hạ tầng. Theo quy hoạch tỉnh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đến năm 2030 toàn tỉnh sẽ có 32 KCN với tổng diện tích 5.661 ha. Phát triển nhanh như vậy là cơ hội lớn, nhưng cũng kéo theo nguy cơ ô nhiễm không khí, nước, đất và tiếng ồn, nhất là khi nhiều KCN nằm gần khu dân cư, sông ngòi và đất sản xuất nông nghiệp.

Bên cạnh áp lực môi trường là những vấn đề về an ninh, trật tự: lực lượng lao động đông, nhiều người từ tỉnh ngoài đến, thành phần dân tộc, tôn giáo đa dạng, có thể làm phát sinh đình công, lãn công, tội phạm hình sự, ma túy. Trong khi đó, nhận thức về an ninh môi trường (ANMT) của một bộ phận cơ quan, doanh nghiệp và người dân còn hạn chế; các đề án, chương trình bảo vệ môi trường của tỉnh chưa đề cập đầy đủ những nguy cơ, thách thức đối với ANMT các KCN; các phương án phòng ngừa, ứng phó còn thiếu. Tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường tại các KCN lại có chiều hướng gia tăng. Điều đáng nói là cho đến thời điểm triển khai, chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện nhằm điều tra, đánh giá và dự báo về ANMT các KCN trên địa bàn tỉnh.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Học viện Cảnh sát nhân dân (Bộ Công an) đã chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học cấp tỉnh “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp bảo đảm an ninh môi trường các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dương”. TS. Trịnh Đức Dũng làm chủ nhiệm, ThS. Lê Thị Thanh Thủy là thư ký khoa học. Nhóm thực hiện gồm các cán bộ, giảng viên của Học viện, cùng đại diện Công an thành phố Hải Phòng và Ban quản lý khu kinh tế thành phố, bảo đảm sự gắn kết giữa nghiên cứu và thực tiễn công tác.

Ảnh minh họa.

Mục tiêu của đề tài là đánh giá thực trạng ANMT các KCN trên địa bàn Hải Dương và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm ANMT. Nội dung nghiên cứu được chia thành bốn phần: tổng quan, cơ sở lý luận và thực tiễn; khảo sát thực trạng cùng các yếu tố ảnh hưởng; dự báo các mối đe dọa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; và đề xuất giải pháp. Đối tượng nghiên cứu là công tác bảo đảm ANMT các KCN theo chức năng, nhiệm vụ của lực lượng Công an nhân dân, đặc biệt là lực lượng an ninh kinh tế và cảnh sát kinh tế. Phạm vi thời gian từ năm 2021 đến ngày 30/6/2025, phạm vi không gian là các KCN trong địa giới tỉnh Hải Dương cũ. Để có số liệu thực tế, nhóm nghiên cứu sử dụng nhiều phương pháp, trong đó có điều tra khảo sát bằng phiếu tại 12 KCN đang hoạt động, phân tích hồ sơ vụ việc và khảo sát thực địa.

Phần lý luận là một đóng góp đáng chú ý. Đề tài hệ thống hóa khái niệm ANMT như một thành tố của an ninh phi truyền thống, làm rõ nội hàm ANMT KCN và nội dung bảo đảm ANMT, bao gồm chủ thể, lực lượng, biện pháp và các yếu tố tác động.

Về thực trạng, báo cáo cho thấy lực lượng Công an tỉnh cùng các sở, ban, ngành đã đạt những kết quả nhất định. Công tác nắm tình hình từng bước đáp ứng yêu cầu, không để phát sinh điểm nóng, phức tạp nghiêm trọng. Việc tham mưu sửa đổi, hoàn thiện chính sách, pháp luật được thực hiện từng bước; công tác tuyên truyền, vận động quần chúng được duy trì thường xuyên; hoạt động phòng ngừa nghiệp vụ được triển khai tương đối bài bản; việc đấu tranh, xử lý vi phạm có tính răn đe. Cụ thể, từ năm 2021 đến tháng 6/2025, Công an tỉnh đã phát hiện, xử lý 22 vụ việc vi phạm pháp luật về môi trường tại các KCN, xử lý 22 tổ chức và một hộ cá nhân, phạt hành chính tổng cộng 2.052,5 triệu đồng, đình chỉ hoạt động ba cơ sở và khởi tố một vụ án với hai bị can.

Tuy vậy, chính con số 22 vụ việc trong gần bốn năm cũng cho thấy một thực tế: số vụ được phát hiện, xử lý còn ít so với quy mô và áp lực phát thải của các KCN. Đề tài chỉ ra nhiều hạn chế. Tổ chức, phân công lực lượng còn chồng chéo; sự phối hợp thông tin giữa các đơn vị còn rời rạc. Công tác nắm tình hình thiếu chủ động, chủ yếu dựa vào thông tin công khai, việc hệ thống hóa và phân tích còn yếu. Tham mưu còn thụ động, chưa có tính dự báo. Tuyên truyền, vận động quần chúng đôi lúc mang tính hình thức, chạy theo số lượng. Phòng ngừa nghiệp vụ còn nặng về xử lý sau vi phạm, trong khi dữ liệu phục vụ cảnh báo sớm chưa đầy đủ, trang thiết bị lấy mẫu, phân tích môi trường ở một số đơn vị chưa đáp ứng yêu cầu. Khâu điều tra, xử lý gặp khó khăn trong củng cố chứng cứ, giám định thiệt hại môi trường và xác định chủ thể vi phạm, trong khi chế tài chưa đủ sức răn đe.

Nguyên nhân của những hạn chế này, theo nhóm nghiên cứu, trước hết nằm ở hệ thống chính sách, pháp luật còn thiếu và chưa cụ thể, chưa quy định rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể, đặc biệt là cơ chế phối hợp giữa lực lượng trong và ngoài ngành Công an. Bên cạnh đó là hạn chế về năng lực chuyên môn kỹ thuật của một bộ phận cán bộ, điều kiện bảo đảm về phương tiện, và nhận thức chưa đầy đủ của một số cấp ủy, chính quyền, doanh nghiệp về vai trò của ANMT.

Phần dự báo của đề tài đặt vấn đề trong bối cảnh mới: từ ngày 01/7/2025, Hải Dương hợp nhất vào Hải Phòng. Nhóm nghiên cứu dự báo số lượng, loại hình và quy mô các KCN trên địa bàn thành phố mới sẽ tăng mạnh, kéo theo nguy cơ gia tăng nguồn thải, chất thải nguy hại, sự cố môi trường, cũng như những thách thức về ANTT. Dự báo này nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ đối phó sang chủ động phòng ngừa, và từ quản lý theo địa giới cũ sang cách tiếp cận liên vùng.

Từ đó, đề tài đề xuất sáu nhóm giải pháp. Thứ nhất, tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương để hoàn thiện chính sách, pháp luật: hoàn thành quy hoạch KCN, ban hành quy chế quản lý, phân định trách nhiệm rõ ràng, xây dựng cơ chế, chính sách bảo vệ môi trường phù hợp đặc thù KCN và đa dạng hóa nguồn lực đầu tư. Thứ hai, đổi mới quản lý nhà nước trong bảo đảm ANMT. Thứ ba, đẩy mạnh phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường. Thứ tư, triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa xã hội, phòng ngừa nghiệp vụ và phòng ngừa tình huống. Thứ năm, tăng cường công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, giám sát môi trường, hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống cảnh báo sớm. Thứ sáu, đẩy mạnh phối hợp giữa các lực lượng, các cấp, các ngành và doanh nghiệp. Nhóm giải pháp này không chỉ dành cho riêng lực lượng Công an mà đặt trong trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, với doanh nghiệp và người dân là chủ thể quan trọng.

Đề tài cũng đưa ra các kiến nghị với Bộ Công an, Công an tỉnh, các sở, ban, ngành và chính quyền địa phương nhằm tạo điều kiện thực hiện giải pháp, trong đó có việc nâng cao năng lực cán bộ, bổ sung phương tiện kỹ thuật và hoàn thiện cơ chế phối hợp. Cần lưu ý rằng một số nội dung nghiệp vụ trong báo cáo đầy đủ được lưu giữ tại Học viện Cảnh sát nhân dân để bảo đảm bí mật Nhà nước, nên phần công bố tập trung vào cơ sở lý luận, số liệu chung và hệ thống giải pháp.

Về ý nghĩa, kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ lý luận về ANMT và bảo đảm ANMT các KCN, nâng cao nhận thức của các chủ thể, đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo của Học viện và các thành viên tham gia. Về thực tiễn, đây là luận cứ để địa phương xây dựng chủ trương, chính sách quản trị ANMT trong thời gian tới, định hướng đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, đồng thời tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế và các KCN.

Kết luận của nhiệm vụ khẳng định bảo đảm ANMT các KCN là bộ phận quan trọng của bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội, đồng thời là điều kiện cơ bản để ổn định kinh tế – xã hội. Lực lượng Công an, cùng với các sở, ban, ngành, giữ vai trò nòng cốt trong phòng ngừa, ứng phó với các thách thức, đe dọa. Do Học viện Cảnh sát nhân dân chủ trì, TS. Trịnh Đức Dũng làm chủ nhiệm, đề tài đã hoàn thành mục tiêu đặt ra, trao cho địa phương một bức tranh khá đầy đủ về thực trạng và một lộ trình giải pháp để phát triển KCN gắn với bảo vệ môi trường.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu tại Trung tâm Công nghệ thông tin và truyền thông Hải Phòng./.