Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu xây dựng Mạng lưới tư vấn viên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn tỉnh Hải Dương (nay là thành phố Hải Phòng) (01/10/2026)

Một doanh nghiệp nhỏ mới thành lập thường có một ý tưởng tốt, một đội ngũ trẻ đầy nhiệt huyết, nhưng lại thiếu những thứ rất cụ thể: người hiểu thị trường để định vị sản phẩm, người rành chính sách để tiếp cận ưu đãi, người am tường công nghệ để chuyển đổi số, hay đơn giản là một chuyên gia sẵn sàng ngồi lại và chỉ ra điểm nghẽn trong cách quản trị. Khoảng trống ấy không dễ lấp bằng vốn, bởi điều doanh nghiệp cần trước hết là tri thức và kinh nghiệm. Chính từ nhận thức đó, việc xây dựng một mạng lưới tư vấn viên bài bản đã trở thành đề tài được nhiều địa phương quan tâm.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp, đóng góp đáng kể vào việc làm, ngân sách và tăng trưởng của địa phương. Riêng nhóm doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo lại là lực lượng đi đầu về công nghệ và mô hình kinh doanh mới, song cũng chịu rủi ro cao nhất: thiếu thông tin, thiếu kinh nghiệm quản trị, khó huy động vốn và thường loay hoay trước các thủ tục, chính sách. Hệ thống pháp luật đã tạo nền tảng cho việc hỗ trợ nhóm doanh nghiệp này, từ Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, Nghị định số 80/2021/NĐ-CP, đến Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, chính sách tốt chưa chắc đã đến được doanh nghiệp nếu thiếu những “cầu nối” đủ năng lực, đủ uy tín và được tổ chức một cách có hệ thống.

Tại tỉnh Hải Dương trước đây, nay là một phần của thành phố Hải Phòng sau khi hợp nhất, câu hỏi ấy càng có ý nghĩa thực tiễn. Doanh nghiệp tại địa phương có nhu cầu tư vấn đa dạng, trải rộng từ quản trị, tài chính – kế toán, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo đến chuyển đổi số và phát triển thị trường. Nhưng việc tiếp cận dịch vụ tư vấn còn nhiều trở ngại do thiếu thông tin, thiếu cơ chế kết nối và thiếu đội ngũ tư vấn viên được tổ chức bài bản. Đó là lý do nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp thành phố “Nghiên cứu xây dựng Mạng lưới tư vấn viên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn tỉnh Hải Dương” (mã số XH.22.DHKTQD.25-26) được triển khai.

Sơ đồ tổng thể hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Nhiệm vụ do Đại học Kinh tế Quốc dân chủ trì, TS. Vũ Tuấn Anh làm chủ nhiệm, thực hiện trong 15 tháng, từ tháng 01/2025 đến tháng 03/2026. Mục tiêu đề ra gồm hai vế: xây dựng Mạng lưới tư vấn viên và thúc đẩy mạng lưới ấy phát triển.

Phần đầu của nghiên cứu dành cho việc làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn. Nhóm tác giả hệ thống hóa các công trình trong nước và quốc tế, phân tích khung pháp lý hiện hành, đồng thời rút ra bài học từ kinh nghiệm một số địa phương và quốc gia. Một kết luận quan trọng được đưa ra: mạng lưới tư vấn viên không đơn thuần là danh sách những cá nhân sẵn sàng tư vấn, mà là một hệ thống có tổ chức, vận hành trên cơ chế điều phối, tiêu chí chất lượng và sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể trong hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Cách đặt vấn đề này giúp tránh cách làm hình thức, nơi mạng lưới chỉ tồn tại trên giấy.

Trên nền tảng đó, nhóm nghiên cứu đề xuất mô hình tổ chức ba tầng. Tầng thứ nhất là bộ phận điều phối và quản lý, giữ vai trò kiến tạo, định hướng và giám sát, xây dựng khung quy chế, tiêu chí và cơ sở dữ liệu. Tầng thứ hai là đội ngũ tư vấn viên và các tổ chức tư vấn, trực tiếp thực hiện hoạt động hỗ trợ theo chuyên môn. Tầng thứ ba là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, đối tượng thụ hưởng. Điểm đáng chú ý của mô hình là sự kết hợp giữa tính tập trung trong điều phối và tính linh hoạt trong triển khai: nhà nước không làm thay chuyên gia, nhưng cũng không để hoạt động tư vấn diễn ra rời rạc.

Nghiên cứu cũng xác định những lĩnh vực tư vấn trọng tâm mà mạng lưới cần bao phủ, gồm quản trị doanh nghiệp và chiến lược phát triển; tài chính, kế toán và huy động vốn; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ; chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin; phát triển thị trường, thương mại hóa sản phẩm. Mỗi lĩnh vực được gắn với tiêu chí đối với tư vấn viên về chuyên môn, kinh nghiệm, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp, bởi chất lượng của mạng lưới suy cho cùng phụ thuộc vào chất lượng của từng người tham gia.

Về cơ chế vận hành, đề tài thiết kế một quy trình khép kín: tiếp nhận và tổng hợp nhu cầu tư vấn của doanh nghiệp, lựa chọn và kết nối tư vấn viên phù hợp, triển khai tư vấn, rồi theo dõi, giám sát, đánh giá kết quả và phản hồi để cải tiến. Vòng phản hồi này có ý nghĩa đặc biệt, vì nó biến mạng lưới từ một kênh giới thiệu một chiều thành một thiết chế có khả năng tự học hỏi và điều chỉnh. Để đo lường hiệu quả, nhóm tác giả đề xuất hệ thống chỉ tiêu theo nhiều nhóm. Giai đoạn đầu, mạng lưới hướng tới ít nhất 50–100 tư vấn viên và tổ chức tư vấn, số hóa toàn bộ hồ sơ năng lực, tiếp nhận 100–200 yêu cầu tư vấn mỗi năm và hỗ trợ trực tiếp 50–100 doanh nghiệp mỗi năm. Đến năm 2030, mạng lưới đặt mục tiêu có tối thiểu 200 tư vấn viên và tổ chức tư vấn hoạt động thường xuyên, hỗ trợ tích lũy trên 1.000 doanh nghiệp, đồng thời có cơ sở dữ liệu dùng chung cho toàn thành phố và kết nối với các mạng lưới ở cấp quốc gia.

Một mô hình dù hay cũng khó đi vào cuộc sống nếu thiếu điều kiện bảo đảm. Vì vậy, đề tài phân tích khá kỹ các điều kiện về cơ chế, chính sách và khung pháp lý; tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực; nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất; hạ tầng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Lộ trình triển khai được đề xuất theo ba giai đoạn: chuẩn bị và hoàn thiện mô hình, triển khai thí điểm ở một số lĩnh vực và nhóm doanh nghiệp ưu tiên, sau đó mở rộng và hoàn thiện trên cơ sở kết quả đánh giá. Cách đi từng bước này giúp giảm rủi ro và tạo điều kiện điều chỉnh khi gặp vướng mắc thực tế.

Không chỉ dừng lại ở đề xuất trên giấy, nhóm nghiên cứu còn trực tiếp thực hiện cấu phần truyền thông kết nối. Từ tháng 10/2025 đến tháng 02/2026, ba kênh chính thức mang tên thống nhất “Tư vấn viên Hải Dương” đã được khởi tạo và vận hành, gồm Facebook fanpage, kênh YouTube và trang LinkedIn. Việc lựa chọn ba nền tảng xuất phát từ thói quen tiếp cận thông tin của doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như khả năng lan tỏa nội dung theo nhiều định dạng. Cùng với đó là hệ thống tin, bài và bài báo mẫu giới thiệu vai trò của mạng lưới, cùng hai video clip, mỗi clip khoảng năm phút, kết hợp giới thiệu mô hình, ý kiến chuyên gia và thông điệp về vai trò của tư vấn viên. Theo nhóm nghiên cứu, truyền thông là một cấu phần của cơ chế vận hành chứ không phải hoạt động phụ trợ.

Bối cảnh hành chính thay đổi cũng được nhóm nghiên cứu lưu ý. Sau khi Hải Dương hợp nhất vào thành phố Hải Phòng, phạm vi nghiên cứu của nhiệm vụ, vốn tập trung trên địa bàn Hải Dương cũ, đã trở thành một phần của không gian phát triển rộng lớn hơn. Từ đó, đề tài kiến nghị mô hình cần được định hướng theo hướng mở, có khả năng liên thông. Mạng lưới của Hải Dương cũ cần từng bước thiết lập cơ chế phối hợp với các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề, trung tâm đổi mới sáng tạo, trường đại học và viện nghiên cứu trên toàn địa bàn thành phố. Đồng thời, nên ưu tiên phát triển đội ngũ tư vấn viên có thế mạnh về logistics, xuất nhập khẩu, công nghiệp phụ trợ và chuyển đổi số, những lĩnh vực Hải Phòng có lợi thế rõ rệt, qua đó giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa của Hải Dương nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị khu vực và quốc tế.

Các kiến nghị của đề tài hướng tới nhiều chủ thể. Với cơ quan quản lý nhà nước của thành phố, cần cụ thể hóa chính sách hỗ trợ tư vấn, ban hành quy định về tiêu chí tư vấn viên, cơ chế hỗ trợ chi phí tư vấn và xác định rõ đơn vị đầu mối điều phối, đủ thẩm quyền, nhân lực và nguồn lực để tránh phân tán, chồng chéo. Với việc phát triển đội ngũ, cần công nhận tư vấn viên dựa trên tiêu chí rõ ràng, tổ chức đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên và có cơ chế ghi nhận, tôn vinh những người đóng góp tích cực. Với doanh nghiệp, cần coi tư vấn là một phần của chiến lược phát triển, chủ động tham gia mạng lưới, cung cấp thông tin trung thực và nghiêm túc thực hiện khuyến nghị.

Có thể thấy, giá trị của nhiệm vụ không nằm ở một con số hay một sản phẩm đơn lẻ, mà ở chỗ nó đưa ra một lời giải mang tính hệ thống cho bài toán “làm sao để tri thức và kinh nghiệm đến được với doanh nghiệp nhỏ”. Từ cơ sở lý luận, mô hình ba tầng, lĩnh vực tư vấn, cơ chế vận hành, hệ thống chỉ tiêu, điều kiện bảo đảm cho đến các kênh truyền thông đã được khởi tạo, nghiên cứu cung cấp một bộ luận cứ có thể dùng ngay cho việc hoạch định chính sách và tổ chức triển khai các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn tới. Đại học Kinh tế Quốc dân, với vai trò cơ quan chủ trì, và TS. Vũ Tuấn Anh cùng nhóm nghiên cứu đã hoàn thành các mục tiêu đặt ra, đồng thời gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo là mở rộng phạm vi sang toàn thành phố Hải Phòng sau hợp nhất.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu tại Trung tâm Công nghệ thông tin và truyền thông Hải Phòng./.