Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Công tác quản lý hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng (24/06/2026)

Trong những năm gần đây, sự phát triển vượt bậc của công nghệ nghe nhìn, đường truyền tốc độ cao, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR) và internet vạn vật (IoT) đã thay đổi cách thức sản xuất, phát hành, phổ biến phim đặc biệt là cách tiếp cận phim của người xem. Người xem giờ đây có thể thưởng thức phim theo nhu cầu được cá nhân hóa ở mọi lúc, mọi nơi, mở ra một kỷ nguyên mới cho hoạt động phổ biến phim. Sự bùng nổ của các nền tảng phổ biến phim trên không gian mạng trong gần một thập kỷ qua đã đặt ra không ít thách thức cho công tác quản lý nhà nước tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ khác trên thế giới về việc kiểm soát nội dung, cũng như sự phát triển lành mạnh của thị trường địa phương.

Thời gian qua, hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng ở Việt Nam phát triển một cách bùng nổ mang lại những lợi ích không nhỏ cho xã hội nhưng cũng để lại nhiều hệ luỵ bắt nguồn từ sự tự phát của các chủ thể phổ biến phim cùng với vai trò quản lý, giám sát và định hướng của cơ quan quản lý nhà nước chưa được phát huy có hiệu quả. Nếu không có chính sách và các giải pháp phù hợp, điện ảnh Việt Nam có nguy cơ tự đánh mất bản sắc, đồng hoá về văn hóa khi phim nội địa bị lấn át bởi sản phẩm đến từ bên ngoài, vi phạm bản quyền gia tăng và người xem không được bảo vệ trước nội dung độc hại, bạo lực, hoặc sai lệch lịch sử. Vì vậy, Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) được phê duyệt triển khai đề tài nghiên cứu cấp Bộ “Công tác quản lý hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng”, thực hiện năm 2023-2025, đây là nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Nghiên cứu sẽ phân tích thực trạng, chỉ ra hạn chế, tham khảo mô hình quản lý của các nước và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao hiệu quả kiểm soát, đồng thời thúc đẩy ngành điện ảnh trong môi trường số phát triển lành mạnh, bền vững. Việc triển khai các giải pháp phù hợp sẽ giúp Việt Nam xây dựng hệ thống quản lý phim số hiệu quả, đáp ứng yêu cầu thời đại, bảo vệ lợi ích quốc gia và đưa điện ảnh Việt Nam vươn tầm quốc tế.

Phổ biến phim là đưa phim đến người xem thông qua các hình thức chiếu phim trong hệ thống rạp chiếu phim, tại địa điểm chiếu phim công cộng, trên hệ thống truyền hình, không gian mạng và các phương tiện nghe nhìn khác. Hoạt động phổ biến phim phải đảm bảo tuân thủ các quy định về kiểm duyệt nội dung, cấp phép phổ biến và các tiêu chí phân loại độ tuổi phù hợp. Tại Việt Nam, khái niệm phổ biến phim trên không gian mạng được hiểu là quá trình phát tán, chia sẻ và tiếp cận các bộ phim thông qua các nền tảng kỹ thuật số trên internet, nhằm phục vụ nhu cầu giải trí, giáo dục, văn hóa và các mục đích khác. Quá trình này không chỉ liên quan đến việc phát hành phim mà còn bao gồm các hoạt động quảng bá, phân phối và tiêu thụ phim thông qua các công cụ truyền thông kỹ thuật số. Phổ biến phim trên không gian mạng thường diễn ra qua các nền tảng kỹ thuật số như các dịch vụ phát trực tuyến (streaming), trang web chia sẻ video, mạng xã hội và các ứng dụng di động. Ví dụ: Netflix, YouTube, Zing TV và các dịch vụ video theo yêu cầu (VOD) tại Việt Nam. Các nhà sản xuất và phân phối phim sẽ sử dụng không gian mạng để đưa các sản phẩm của mình đến với người xem. Quá trình này có thể là phát trực tuyến (streaming), tải xuống (download), hoặc chia sẻ qua các trang mạng xã hội và website. Bên cạnh đó, không gian mạng cho phép người dùng không chỉ xem phim mà còn có thể chia sẻ ý kiến, đánh giá và tương tác với các bộ phim qua các nền tảng trực tuyến như các diễn đàn, nhóm trực tuyến, hay các ứng dụng bình luận. Tuy nhiên, việc phổ biến phim trên không gian mạng cũng liên quan đến các yếu tố bảo mật và kiểm soát, chẳng hạn như bảo vệ bản quyền, kiểm soát nội dung, kiểm duyệt phim, cũng như các vấn đề liên quan đến sự tuân thủ các quy định pháp lý về phát hành phim.

Đánh giá của doanh nghiệp về thời gian giải quyết thủ tục hồ sơ đề nghị công nhận đủ điều kiện phân loại phim phổ biến trên không gian mạng.

Kết quả nghiên cứu đã tổng quan và hệ thống hóa các nghiên cứu trước đây về quản lý nhà nước đối với hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng; phát triển có chọn lọc cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động này. Hệ thống hóa và làm rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò, tính chất của công tác quản lý hoạt độngphổ biến phim trên không gian mạng, đồng thời khái quát hóa quy trình quản lý. Từ đó, đề tài chỉ rõ mục tiêu và các tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước, bao gồm tính hiệu lực, hiệu quả, phù hợp và bền vững.

Phân tích nội dung và thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng theo quy trình quản lý, bao gồm: xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý; phát triển chiến lược, quy hoạch, kế hoạch; tổ chức bộ máy quản lý; cấp, thu hồi giấy phép và dừngphổ biến phim trên không gian mạng; bảo vệ bản quyền và sở hữu trí tuệ; giám sát các nền tảng phổ biến phim trên không gian mạng; đảm bảo môi trường phát triển trong nước; khuyến khích phát triển phổ biến phim trên không gian mạng; phát triển hạ tầng công nghệ; hợp tác quốc tế; đảm bảo quyền lợi công chúng và người tiêu dùng; tuyên truyền, giáo dục pháp luật. Đặc biệt, đề tài nhấn mạnh vai trò của công chúng trong giám sát, phản ánh vi phạm và định hướng thị trường phổ biến phim trên không gian mạng lành mạnh.

Chỉ rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước, bao gồm quy định pháp lý, sự phát triển công nghệ, ý thức và hành vi của tổ chức, cá nhân, hiệu quả kiểm duyệt, dư luận xã hội, tác động quốc tế và vấn đề bản quyền. Giới thiệu kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng ở một số quốc gia và rút ra bài học cho Việt Nam.

Dựa trên số liệu thứ cấp từ báo cáo hàng năm của Cục Điện ảnh và số liệu sơ cấp từ khảo sát, đề tài phân tích thực trạng và đánh giá quản lý nhà nước đối với hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng theo các tiêu chí: tính hiệu lực, hiệu quả, phù hợp và bền vững. Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của quản lý nhà nước, xác định nguyên nhân chủ quan và khách quan, làm cơ sở cho các đề xuất giải pháp.

Từ phân tích thực trạng, nhóm nghiên cứu đã dự báo xu hướngphổ biến phim trên không gian mạng và quản lý nhà nước trong thời gian tới, đó là sự phát triển của nhu cầu và thói quen xem phim trên không gian mạng; sự thay thế của các phương tiện xem phim mới, các ứng dụng, website cung cấp phim đa dạng, nhanh chóng và mang tính xuyên biên giới cũng đặt ra nhiều khó khăn cho công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng. Đồng thời nhóm nghiên cứu đưa ra 07 nhóm giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước, bao gồm:

(1) Hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng thuộc phạm vi của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

(2) Nâng cao nhận thức về công tác quản lý hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng

(3) Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quản lý phổ biến phim trên không gian mạng

(4) Ứng dụng công nghệ trong quản lý hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng

(5) Phối hợp liên ngành giữa các cơ quan, đơn vị

(6) Kiểm tra, xử lý các vi phạm trong hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng

(7) Hoàn thiện cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng

Đề tài nhấn mạnh rằng sự phối hợp liên ngành giữa Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý phổ biến phim trên không gian mạng. Sự phối hợp này không chỉ giúp kiểm soát và xử lý các vi phạm về nội dung, bản quyền mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành công nghiệp phim Việt Nam, thông qua các chính sách hỗ trợ sản xuất, phát hành và quảng bá các tác phẩm mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời, các cơ quan phối hợp để bảo vệ nền tảng tư tưởng và giá trị văn hóa dân tộc, thông qua việc định hướng nội dung phim, ngăn chặn các tác phẩm không phù hợp và nâng cao nhận thức của công chúng về bản quyền và thị hiếu văn hóa. Các giải pháp được đề xuất, bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, ứng dụng công nghệ, tăng cường giám sát và hợp tác quốc tế, đều dựa trên nguyên tắc phối hợp liên ngành để đảm bảo sự phát triển bền vững và lành mạnh của điện ảnh Việt Nam trong thời đại số..

Bên cạnh các kết quả đạt được, nhóm nghiên cứu xác định một số nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, bao gồm:

Thứ nhất, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào thẩm định và phân loại phim trên không gian mạng để nâng cao hiệu quả kiểm duyệt.

Thứ hai, tác động của phim trên không gian mạng đến đời sống, tinh thần và thói quen của người dân, đặc biệt là giới trẻ.

Thứ ba, nhu cầu phân cấp quản lý nhà nước đối với hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng về các địa phương nhằm tăng cường kiểm tra, giám sát trong bối cảnh công nghệ phát triển.

Thứ tư, xây dựng trung tâm dữ liệu phổ biến phim trên không gian mạng phục vụ công tác quản lý.

Thứ năm, quản lý phổ biến phim sản xuất từ ngân sách nhà nước trên không gian mạng.

 Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu tại Trung tâm Công nghệ thông tin và truyền thông Hải Phòng./.