Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phòng chống bạo lực học đường trong các trường Trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hải Dương (05/06/2026)

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, sự biến đổi về văn hóa và lối sống đang tác động mạnh mẽ đến lứa tuổi học sinh Trung học Cơ sở (THCS). Đây là giai đoạn chuyển tiếp tâm sinh lý quan trọng khi các em khao khát khẳng định bản thân nhưng lại thiếu hụt kỹ năng kiểm soát cảm xúc và kinh nghiệm sống. Chính sự non nớt này khiến học sinh THCS trở thành nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các hành vi lệch chuẩn, trong đó đáng báo động là bạo lực học đường (BLHĐ).

Tại Hải Dương, thực trạng BLHĐ cũng đang đặt ra những thách thức cấp bách cho ngành giáo dục. Trong năm học 2022 – 2023, toàn tỉnh ghi nhận 95 vụ việc liên quan đến BLHĐ, tăng 18% so với năm trước. Kết quả khảo sát sơ bộ cho thấy 28% học sinh từng bị đánh đập hoặc bắt nạt, nhưng đáng báo động là có tới 45% trong số đó chọn cách im lặng, không báo cáo vì lo sợ bị trả thù. Các nghiên cứu trước đây tại một số địa phương trong tỉnh như Kinh Môn hay Kim Thành cũng ghi nhận tỷ lệ học sinh tham gia vào vòng xoáy bạo lực ở mức rất cao, cónơi lên tới 83,3%. Điều này cho thấy các biện pháp phòng ngừa hiện tại vẫn chưa đủ sức răn đe và bảo vệ học sinh một cách hiệu quả. Bạo lực học đường để lại những hệ luỵ sâu sắc, đa chiều và kéo dài. Học sinh bị bạo lực học đường có nguy cơ cao mắc các rối loạn tâm lý như trầm cảm, lo âu, rối loạn căng thẳng sau sang chấn, thậm chí có ý tưởng và hành vi tự làm hại bản thân. Về thể chất, nạn nhân có thể chịu thương tích từ nhẹ đến nặng, thậm chí đối mặt với nguy cơ xâm hại tính mạng trong các vụ việc nghiêm trọng. Về học tập, bạo lực học đường làm suy giảm khả năng tập trung, gây tâm lý sợ hãi khi đến trường, dẫn đến kết quả học tập sa sút và nguy cơ bỏ học. Về mặt pháp lý, người gây ra bạo lực học đường có thể bị xử lý hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), trong khi nhà trường và cán bộ quản lý có thể bị truy cứu trách nhiệm do thiếu sót trong công tác phòng ngừa và bảo vệ học sinh. Những hệ luỵ này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân học sinh mà còn tác động tiêu cực đến gia đình, môi trường học đường và toàn xã hội, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có nghiên cứu bài bản, dữ liệu thực chứng và giải pháp can thiệp đồng bộ.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn bức thiết nêu trên, Trường Đại học Thành Đông thực hiện đề tài “Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phòng chống bạo lực học đường trong các trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hải Dương” do ThS, Đặng Thị Anh làm chủ nhiệm. Đề tài tập trung vào các nội dung nghiên cứu chính sau: (1) Đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến bạo lực học đường trong các trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hải Dương; (2) Đề xuất giải pháp phòng chống bạo lực học đường trong các trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương; (3) Xây dựng mô hình thử nghiệm phòng chống bạo lực học đường trong các trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

(1) Đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến bạo lực học đường trong các trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hải Dương

Tỷ lệ học sinh bị bạo lực học đường và gây ra bạo lực học đường lần lượt là 61,0% và 30,8%. Các dạng bạo lực học đường bao gồm: bạo lực lời nói (52,5%) và xã hội (37,3%) bạo lực thể chất (33,5%) và bạo lực điện tử (23,0%). Bạo lực tập trung phần lớn trên đường đi học (63,9%) và nhà vệ sinh (21,3%). Khi bị BLHĐ, có tới 37,7% học sinh bị bạo lực chọn cách im lặng. Khi chia sẻ, các em tin tưởng bạn bè (34,8%) hơn là gia đình (15,6%) hay thầy cô giáo (11,9%). Nguyên nhân của sự im lặng thường xuất phát từ tâm lý e ngại, xấu hổ hoặc sợ bị trả thù hoặc thiếu niềm tin vào tính bảo mật của quy trình xử lý. Lý do chủ yếu dẫn đến hành vi bạo lực là để “xả cơn tức giận” và “trả thù” (cùng chiếm 15,9%), hoặc làm “cho vui” (11,0%).

Môt số yếu tố ảnh hưởng tới việc học sinh bị bạo lực học đường bao gồm: sức khỏe tinh thần (có ý định tự tử, cảm thấy cô đơn), mâu thuẫn với anh chị em ruột, có điều kiện kinh tế gia đình khá giả, ít nhận được sự quan tâm của người tân và có bạn thân tham gia vào vụ bạo lực học đường.

Một số yếu tố ảnh hưởng tới việc học sinh gây ra bạo lực học đường bao gồm: hút thuốc lá, mâu thuẫn với anh chị em ruột, chứng kiến bố mẹ mâu thuẫn kịch liệt và có bạn thân tham gia vào vụ bạo lực học đường.

Phân tích sâu các yếu tố ảnh hưởng cho thấy vai trò chi phối tuyệt đối của nhóm bạn bè cùng các tác nhân tiêu cực từ gia đình và bất ổn tâm lý; trong khi đó, sự chia sẻ, gắn kết với gia đình được xác định là yếu tố bảo vệ then chốt giúp giảm 50% khả năng bị bạo lực. Những phát hiện thực chứng này cho thấy các biện pháp hành chính đơn lẻ hiện tại là chưa đủ, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một chiến lược phòng ngừa tổng thể, tập trung vào hỗ trợ kiến tạo văn hóa học đường tích cực, làm cơ sở thực tiễn vững chắc để đề xuất giải pháp.

(2) Đề xuất giải pháp phòng chống bạo lực học đường trong các trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương:

Hệ thống giải pháp phòng chống bạo lực học đường được xây dựng dựa trên bằng chứng thực tiễn về sự gia tăng của các hình thái bạo lực phi vật lý và những lỗ hổng trong cơ chế giám sát hiện tại. Chiến lược can thiệp tập trung tác động đồng bộ lên 04 trụ cột chính nhằm chuyển dịch từ tư duy đối phó sự vụ sang phòng ngừa chủ động: (1) Đối với học sinh, chú trọng trang bị kỹ năng kiểm soát cảm xúc, phòng vệ theo giới và vận hành mạng lưới hỗ trợ đồng đẳng; (2) Đối với gia đình, cung cấpbộ công cụ kỹ thuật để cha mẹ thực hành Kỷ luật tích cực và kết nối sâu sắc với con cái; (3) Đối với nhà trường, chuẩn hóa quy trình phản ứng, xóa bỏ các điểm mù giám sát và giảm áp lực cho giáo viên; (4) Đối với cộng đồng, thiết lập vành đai an toàn và cơ chế phản ứng nhanh liên ngành. Các giải pháp này không hoạt động riêng lẻ mà tạo thành một cơ chế tác động liên hoàn, giải quyết trực diện các nguyên nhân gốc rễ để kiến tạo môi trường giáo dục an toàn, bền vững.

(3) Xây dựng mô hình thử nghiệm phòng chống bạo lực học đường trong các trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

Tờ gấp truyền thông về mô hình.

Mô hình Nhóm bạn đồng hành được xác lập là giải pháp can thiệp toàn diện, vận hành dựa trên cơ chế 03 vòng bảo vệ khép kín nhằm giải quyết đồng bộ ba thách thức lớn của công tác phòng chống bạo lực học đường: chủ động phát hiện sớm mâu thuẫn thông qua mạng lưới học sinh nòng cốt, thay thế các biện pháp trừng phạt cứng nhắc bằng quy trình kỷ luật tích cực nhân văn và đảm bảo tính bền vững nhờ sự tham gia sâu rộng của gia đình và cộng đồng. Song hành với khung mô hình, hệ thống tài liệu hướng dẫn và các chuyên đề tập huấn đã được biên soạn khoa học, trực quan và sát hợp với năng lực tiếp nhận của các nhóm đối tượng tại địa phương. Sự hoàn thiện về mặt công cụ và quy trình, cùng với các giải pháp thể chế hóa và lồng ghép nguồn lực rõ ràng chính là cơ sở vững chắc để duy trì sức sống bền vững của mô hình, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả lan tỏa trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong những năm tiếp theo.

Về hiệu quả khoa học, đề tài đã góp phần hệ thống hóa và làm phong phú thêm khung lý luận về bạo lực học đường dưới lăng kính Y tế công cộng và Mô hình Sinh thái Xã hội. Bộ dữ liệu định lượng và định tính thu thập được có giá trị tham khảo cao, trực tiếp lấp đầy khoảng trống dữ liệu về các hình thái bạo lực phi vật lý, bạo lực mạng ở lứa tuổi THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương hiện nay. Đồng thời, mô hình Nhóm bạn đồng hành cung cấp một khung thực nghiệm khoa học, chuyển dịch từ tư duy xử lý sự vụ sang phòng ngừa chủ động, có thể làm tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.

Về hiệu quả kinh tế, việc chuẩn hóa quy trình xử lý và thiết lập mô hình can thiệp lấy học sinh làm trung tâm giúp các cơ sở giáo dục tối ưu hóa và tiết kiệm đáng kể nguồn lực nhân sự trong công tác quản lý, giám sát. Đồng thời, việc phòng ngừa từ xa giúp giảm thiểu các chi phí y tế, chi phí khắc phục tổn thất tâm lý và tài sản do các vụ bạo lực nghiêm trọng gây ra đối với gia đình và xã hội.

Về hiệu quả xã hội, kết quả của đề tài đóng góp trực tiếp vào mục tiêu xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện và hạnh phúc tại thành phố Hải Phòng. Hệ thống tài liệu tập huấn và cẩm nang giáo dục gia đình giúp nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng thực hành Kỷ luật tích cực cho phụ huynh và giáo viên. Cơ chế phối hợp liên ngành tạo ra vành đai bảo vệ an toàn, củng cố niềm tin của cộng đồng đối với hệ thống giáo dục địa phương.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.