Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu và hoàn thiện quy trình điều trị xẹp đốt sống do loãng xương bằng phương pháp bơm xi măng sinh học tại thành phố Hải Phòng (16/04/2026)

Xẹp thân đốt sống do loãng xương là một dạng gãy xương đặc biệt của cột sống xảy ra trên nền giảm mật độ khoáng xương và suy giảm vi cấu trúc xương bè, trong đó thân đốt sống mất khả năng chịu lực nén sinh lý và bị biến dạng dưới tác động của các lực cơ học rất nhỏ hoặc thậm chí trong các hoạt động sinh hoạt thường ngày. Biểu hiện bằng sự giảm chiều cao của thân đốt sống từ 20% trở lên so với chiều cao ban đầu hoặc so với các đốt sống lân cận. Sự biến dạng này có thể xảy ra theo nhiều dạng khác nhau tùy thuộc vào phân bố của lực nén và cấu trúc vi thể của xương.

Hệ lụy của xẹp thân đốt sống không chỉ dừng lại ở cơn đau lưng cấp tính mà còn dẫn đến những biến đổi hình thái cột sống nghiêm trọng. Việc giảm chiều cao thân đốt sống gây ra tình trạng gù cột sống, làm thay đổi trọng tâm cơ thể, từ đó tạo áp lực bù trừ lên các đốt sống kế cận và làm tăng nguy cơ gãy xương tầng tiếp theo. Về mặt toàn thân, bệnh nhân bị xẹp thân đốt sống thường phải đối mặt với tình trạng suy giảm chức năng hô hấp, rối loạn tiêu hóa và trầm cảm do phải nằm bất động kéo dài, làm tăng đáng kể tỷ lệ tử vong ở người cao tuổi.Để giải quyết bài toán thực tiễn này, năm 2022 Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp Hải Phòng được phê duyệt triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp thành phố"Nghiên cứu và hoàn thiện quy trình điều trị xẹp đốt sống do loãng xương bằng phương pháp bơm xi măng sinh học tại thành phố Hải Phòng", TS.BS Đỗ Mạnh Thắng làm chủ nhiệm, nghiệm thu kết quả năm 2026.

Kết quả nghiên cứu tổng quan cho thấy, cơ chế tác dụng của tạo hình thân đốt sống bằng xi măng sinh học là làm vững thân đốt sống, chỉnh hình lại thân đốt sống bị xẹp và làm giảm đau nhanh chóng, giúp người bệnh phục hồi trong thời gian ngắn, hạn chế được các biến chứng. Đây là phương pháp can thiệp tối thiểu, ít xâm lấn nhưng đem lại hiệu quả điều trị bền vững. Thời gian phục hồi nhanh từ đó rút ngắn thời gian phải lưu tại viện, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Giảm tối đa các tác dụng phụ của thuốc gây mê do đa phần người bệnh chỉ cần gây tê cục bộ tại chỗ khi tiến hành tạo hình lại thân đốt sống. Tỷ lệ hài lòng cao, ít biến chứng. Phương pháp này khôi phục chiều cao lí tưởng cho đốt sống bị xẹp, hiệu chỉnh góc xẹp và góc gù của thân đốt sống, cải thiện chức năng thông khí phổi.Đây không phải là phương pháp điều trị tiệt căn trong các trường hợp xẹp đốt sống do các nguyên nhân khác.

Đề tài đã sử dụng phương pháp nghiên cứu mô tả tiến cứu và can thiệp không đối chứng trên 67 bệnh nhân được chẩn đoán xẹp thân đốt sống do loãng xương và được điều trị bằng phẫu thuật tạo hình thân đốt sống bằng xi măng sinh học có bóng tại khoa phẫu thuật Sọ não – Cột sống Bệnh viện Hữu Nghị Việt Tiệp, thời gian từ tháng 04/2025 đến 09/2025. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân bao gồm: Tiêu chuẩn lâm sàng: xẹp thân đốt sống gây triệu chứng lâm sàng; Tiêu chuẩn cận lâm sàng: có hình ảnh xẹp thân đốt sống trên phim chụp XQ thường quy, chụp cắt lớp vi tính cột sống và chụp cộng hưởng từ cột sống; Tiêu chuẩn về mặt thời gian bị xẹp thân đốt sống: có biểu biện của xẹp thân đốt sống giai đoạn cấp mới trên phim chụp cộng hưởng từ (Tăng tín hiệu trên chuỗi xung T2W và STIR, giảm tín hiệu trên chuỗi xung T1W); Tiêu chuẩn về mật độ xương: đo bằng phương pháp DEXA tại 2 vị trí với giá trị Tscore < -2,5.

Hình ảnh: vị trí đường rách da vào điểm vào cao trực tiếp thân đốt sống ngực.

Xẹp thân đốt sống do loãng xương là một dạng gãy xương đặc biệt của cột sống xảy ra trên nền giảm mật độ khoáng xương và suy giảm vi cấu trúc xương bè, trong đó thân đốt sống mất khả năng chịu lực nén sinh lý và bị biến dạng dưới tác động của các lực cơ học rất nhỏ hoặc thậm chí trong các hoạt động sinh hoạt thường ngày. Biểu hiện bằng sự giảm chiều cao của thân đốt sống từ 20% trở lên so với chiều cao ban đầu hoặc so với các đốt sống lân cận. Nhóm nghiên cứu đã đề xuất quy trình chẩn đoán bệnh xẹp thân đốt sống do loãng xương gồm:

* Bước 1 – Đánh giá lâm sàng:

- Dấu hiệu cơ năng: Đau lưng cấp tính sau chấn thương nhẹ hoặc không rõ nguyên nhân; Đau tăng khi vận động, đi lại và triệu chứng đau giảm khi nghỉ ngơi; ít hoặc không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường.

 - Dấu hiệu thực thể: Điểm đau chói tại gai sau đốt sống bị tổn thương; Giảm vận động cột sống; Co cơ cạnh sống 2 bên; Biến đổi hình thể, cột sống: gù, vẹo cột sống.

* Bước 2 – Sàng lọc hình thái:

- Chụp X quang cột sống qui ước:Giảm chiều cao thân đốt sống ≥ 20%. Theo phân loại của Kanis, chia xẹp thân đốt sống thành 3 dạng dựa vào hình thái biến dạng thân đốt sống (Loại 1: xẹp thân đốt sống hình chêm (Wedge fracture): mất chiều cao cột trước thânđốt sống; Loại 2: xẹp thân đốt sống dạng gãy lõm hai mặt (Biconcave fracture): mất chiều caocột giữa thân đốt sống; Loại 3: Gãy sập toàn bộ (Crush fracture): mất toàn bộ chiều cao thân đốtsống từ 20% trở lên so với thân đốt sống liền kề).

- Chụp cắt lớp vi tính: Mục tiêu xác định đường gãy xương, đường vỡ vỏ xương; cấu trúc cuống sống, xác định độ vững của thân đốt sống; tường sau thân đốt sống, mảnh xương vỡ di động trong ống sống, độ rộng ống sống; định hướng cho phẫu thuật (lựa chọn đường vào trong hay ngoài cuống đốt sống).

- Chụp cộng hưởng từ cột sống: Mục tiêu dấu hiệu phù tủy xương trong thân đốt sống, biểu hiện bằng giảm tín hiệu trên chuỗi T1 và tăng tín hiệu trên các chuỗi T2 hoặc STIR là đặc trưng của tổn thương cấp tính; chẩn đoán giai đoạn gãy: Giai đoạn cấp/bán cấp: phù tủy xương → giảm tín hiệu T1W, tăng tín hiệu T2W/STIR. Giai đoạn mạn: tín hiệu tủy bình thường, có thể thấy xơ hóa; dấu hiệu dải tín hiệu dịch tương đương dịch não tủy trong thân đốt sống – tương ứng với "khe rỗng" trên X-quang và cắt lớp vi tính; dấu hiệu gợi ý ác tính: thay thế toàn bộ tủy xương, phá vỡ vỏ xương, xâm lấn phần mềm, phồng tường sau; Phân biệt nguyên nhân gây đau khác của cột sống như thoát vị đĩa đệm, u tủy hay u thân đốt sống, trượt cột sống…bằng các hình ảnh tủy xương bị thay thế, giảm tín hiệu trên xung T1W, phồng hoặc phá vỡ tường sau, xâm lấn phần mềm cạnh thân đốt sống.

- Đánh giá mật động xương – xác định nguyên nhân gây xẹp thân đốt sống: Tiêu chuẩn WHO: T-score ≥ −2.5T-Score.

* Bước 3 – Chẩn đoán giai đoạn của xẹp thân đốt sống do loãng xương:

- Giai đoạn cấp:

+ Triệu chứng điển hình: Đau lưng dữ dội xuất hiện đột ngột, thường sau cú vặn người nhẹ, ho, hoặc trời lạnh. Đau phổ biến tại vùng thân đốt tổn thương, tăng lên khi đứng, cúi hoặc di chuyển, giảm rõ khi nằm nghỉ.

+ Hình ảnh học: X-quang thẳng-nghiêng: Thấy mất chiều cao thân đốt rõ, thường từ 20 – 40% chiều cao thân đốt sống. MRI: Phù tủy (bone marrow edema) trên chuỗi T2/STIR, dấu hiệu “đứt gãy tấm tận”, rất giá trị chẩn đoán gãy cấp tính.

+ Lâm sàng & điều trị: Giai đoạn này là thời điểm vàng cho thủ thuật bơm xi măng sinh học, giúp giảm đau nhanh chóng và ổn định xương.

- Giai đoạn bán cấp (6-12 tuần):

+ Triệu chứng lâm sàng: Đau âm ỉ, mức độ nhẹ hơn, đôi khi chỉ xuất hiện khi hoạt động mạnh. Bệnh nhân cảm thấy giảm bớt triệu chứng so với giai đoạn cấp tính.

+ Hình ảnh học: MRI vẫn có thể thấy phù nhẹ, nhưng giảm dần so với giai đoạn cấp; tín hiệu tổn thương không rõ rệt như giai đoạn cấp tính.

+ Lâm sàng & điều trị: Bơm xi măng vẫn có thể được chỉ định nếu thuốc giảm đau và phục hồi bảo tồn không đơn giản giúp giảm đau. Tuy nhiên khả năng hồi phục hình thái thân đốt bị hạn chế.

- Giai đoạn mạn tính:

+ Triệu chứng lâm sàng: Đau mạn kéo dài, âm ỉ dạng cơ học, thường tăng vào cuối ngày; Biến dạng cột sống (gù, giảm chiều cao), gây ảnh hưởng hình thể và nguy cơ rối loạn hô hấp, tiêu hóa, tâm lý.

+ Hình ảnh học: MRI không còn phù tủy; thay vào đó là tín hiệu mô xơ hoặc dấu hiệu vôi hóa/hàn cứng ổ xẹp (fusion);  Dày lớp xương vô mạch (sclerosis), tái cấu trúc xương, dấu hiệu hình thành mô xơ xương.

+ Lâm sàng & điều trị: Thời điểm can thiệp bằng xi măng không còn hiệu quả về tái tạo hình dạng, chỉ hỗ trợ giảm đau. Điều trị tập trung vào thuốc chống loãng xương, phục hồi chức năng, điều chỉnh tư thế và phẫu thuật chỉnh hình nếu biến dạng nặng

Sơ đồ minh họa cho quy trình chẩn đoán bệnh xẹp thân đốt sống do loãng xương.

Phương pháp phẫu thuật tạo hình thân đột sống bằng xi măng sinh học để điều trị xẹp thân đột sống do loãng xương đã được Hội đồng khoa học Bệnh viện Hữu Nghị Việt Tiệp thông qua, đảm bảo tính an toàn, khả thi của phương pháp. Nghiên cứu được Hội đồng khoa học do Sở khoa học và Công nghệ thành phố thông qua, đảm bảo tính khoa học và khả thi.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu tại Trung tâm Công nghệ thông tin và truyền thông Hải Phòng.