Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sức khoẻ tinh thần ở học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Hải Dương và đề xuất mô hình phòng ngừa, can thiệp (02/02/2026)

Trong những năm gần đây, các vấn đề hành vi, cảm xúc ở học sinh ngày càng có xu hướng gia tăng, gây quan ngại cho gia đình, nhà trường và xã hội. Đó có thể là những vấn đề như mất tập trung, nghiện game online, chán học, kém ăn, thiếu kỹ năng xã hội. Hoặc các vấn đề nghiêm trọng hơn như đua xe, trầm cảm, ngất tập thể, tự tử tập thể, các rối loạn dạng cơ thể...  Trong bối cảnh xã hội với nhiều biến động như hiện nay, học sinh đang ngày càng phải đối diện với nhiều vấn đề sức khỏe tinh thần do sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ, giảm khả năng tương tác xã hội, áp lực học tập, khó khăn trong việc ứng phó với những vấn đề của cá nhân và chịu nhiều tác động tiêu cực từ môi trường xung quanh.

Học sinh THPT là lứa tuổi đang hình thành và hoàn thiện dần những đặc điểm về tâm sinh lý. Ở tuổi này, nhu cầu giao tiếp với người lớn giảm đi, thay vào đó là với bạn bè với nhu cầu được công nhận, bình đẳng từ bạn bè. Học sinh THPT dễ xúc động, kích động và bốc đồng. Tình cảm trong sáng nhưng bồng bột, mang màu sắc cảm xúc cá nhân. Khác với tuổi nhi đồng và thiếu niên, học sinh THPT phải đối mặt với nhiều vấn đề phía trước. Với các em, những căng thẳng do áp lực từ các kỳ thi, từ sự kỳ vọng của cha mẹ hay những mâu thuẫn trong việc tự đánh giá bản thân và sự nhìn nhận, đánh giá của người lớn về chính các em có thể dẫn đến những hành vi chống đối, thách thức hay lo âu, sợ hãi- những phản ứng này tuỳ thuộc vào tính cách của từng học sinh. Vì thế, những học sinh này rất cần được sự trợ giúp của các nhà chuyên môn, của thầy cô giáo và cha mẹ. Đứng trước những thực trạng trên cho thấy rất cần có những hoạt động trợ giúp tâm lý cho học sinh ở lứa tuổi THPT. Trên địa bàn tỉnh Hải Dương hiện có rất ít các trường học triển khai các mô hình hỗ trợ, phòng ngừa và can thiệp cho học sinh. Bên cạnh đó, cũng chưa có khảo sát nào được tiến hành để đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến SKTT ở học sinh THPT cũng như nhu cầu cần hỗ trợ, can thiệp ở nhóm đối tượng này. Chính vì vậy, rất cần có những điều tra, đánh giá về vấn đề này.

Với mục tiêu Đề xuất mô hình phòng ngừa, can thiệp sức khoẻ tinh thần cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Bệnh viện phục hồi chức năng đã tiến hành triển khai đề tài “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sức khoẻ tinh thần ở học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Hải Dương và đề xuất mô hình phòng ngừa, can thiệp” do BSCKI Nguyễn Đắc Hùng làm chủ nhiệm.

Kết quả khảo sát thực trạng SKTT ở học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Hải Dương cho thấy, 64,2% học sinh có sức khoẻ tinh thần ở mức độ bình thường; 21,4% học sinh ở mức độ ranh giới và 14,5% học sinh có rối nhiễu tâm lý. Có mối tương quan chặt chẽ giữa sức khoẻ tinh thần chung với 4 vấn đề khó khăn: tăng động - giảm chú ý, vấn đề cảm xúc, tình cảm và các khó khăn liên quan đến rối loạn hành vi.

Mô hình tham vấn tâm lý học đường.

Kết quả nghiên cứu về thực trạng sức khoẻ tinh thần của học sinh THPT tại tỉnh Hải Dương cho thấy một tỷ lệ khá lớn học sinh có biểu hiện rối nhiễu tâm lý. Rối nhiễu tâm lý là một trong các nguyên nhân dẫn đến học sinh vi phạm nội quy, bạo lực học đường. Tỷ lệ này cao hơn một số nghiên cứu ở nước ngoài và ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, có tương quan chặt chẽ giữa sức khoẻ tinh thần chung với 4 vấn đề khó khăn. Có sự khác biệt về sức khoẻ tinh thần giữa các nhóm học sinh. Học sinh nữ có xu hướng gặp nhiều vấn đề về sức khỏe tinh thần hơn so với học sinh nam; Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê xét theo hoàn cảnh gia đình và vấn đề học lực, trường học, điều kiện kinh tế gia đình của học sinh ngoài vấn đề tăng động khi so sánh sức khỏe tinh thần ở học sinh với biến trường học và biến điều kiện kinh tế gia đình; vấn đề bạn bè khi so sánh sức khỏe tinh thần ở học sinh với biến cấu trúc gia đình.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy, những đặc điểm tâm lý cá nhân và đặc điểm tâm lý xã hội đều đóng vai trò quan trọng và có ảnh hưởng đến sức khoẻ tinh thần của học sinh. Bên cạnh đó, ảnh hưởng của các vấn đề trong trường học đến sức khỏe tinh thần của học sinh hay những áp lực từ gia đình có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần của học sinh THPT. Cụ thể, những áp lực này có thể khiến các em cảm thấy ngột ngạt và thiếu động lực sống, từ đó làm tăng nguy cơ mắc phải các rối loạn tâm lý. Ngoài ra, bạo lực gia đình cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần. Nạn nhân của bạo lực gia đình thường phải đối mặt với các vấn đề như rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), trầm cảm, và lo âu. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày mà còn để lại những hậu quả lâu dài cho sức khỏe tinh thần của học sinh.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến SKTT ở học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Hải Dương

Những đặc điểm tâm lý cá nhân và đặc điểm tâm lý xã hội đều đóng vai trò quan trọng và có ảnh hưởng đến sức khoẻ tinh thần của học sinh. Cụ thể:

Lòng tự trọng chung có mối tương quan nghịch chặt chẽ với sức khoẻ tinh thần chung, điều này cho thấy học sinh có lòng tự trọng cao thường có sức khoẻ tinh thần tốt hơn, trong khi học sinh có lòng tự trọng thấp thường gặp nhiều vấn đề về sức khoẻ tinh thần. Mặt khác, kết quả phân tích tương quan cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa các khía cạnh của sức khoẻ tinh thần và lòng tự trọng. Học sinh có lòng tự trọng thấp thường gặp nhiều vấn đề về cảm xúc, tăng động, và xã hội tích cực.

Có mối liên hệ giữa sự hài lòng trong cuộc sống và vấn đề cảm xúc, cũng như sức khỏe tinh thần. Cụ thể, có mối tương quan nghịch giữa cảm giác cuộc sống thật đáng chán và cảm xúc. Điều này cho thấy, khi học sinh cảm thấy cuộc sống nhàm chán thì mức độ cảm xúc tiêu cực gia tăng. Điều này có thể hiểu là những học sinh cảm thấy cuộc sống của mình nhàm chán, thiếu thú vị thường trải qua nhiều cảm xúc tiêu cực hơn.

Xét về sự ảnh hưởng của tính cách đến SKTT ở học sinh THPT thì kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, Nhìn chung, có sự liên kết chặt chẽ giữa sức khoẻ tinh thần và các đặc điểm tính cách của học sinh. Học sinh có sức khoẻ tinh thần tốt thường có tính cách tích cực, ít gặp phải các vấn đề cảm xúc và hành vi, trong khi những học sinh nhạy cảm, có khả năng gặp nhiều vấn đề hơn.

Nghiên cứu cũng cho thấy, có sự liên kết chặt chẽ giữa các khía cạnh sức khoẻ tinh thần và nguồn hỗ trợ xã hội. Học sinh có sức khoẻ tinh thần tốt thường nhận được nhiều sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và người đặc biệt khác, trong khi những học sinh gặp vấn đề về cảm xúc có xu hướng nhận được ít sự hỗ trợ hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hỗ trợ xã hội trong việc cải thiện sức khoẻ tinh thần của học sinh.

Các vấn đề trường học có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sức khỏe tinh thần của học sinh; Mặt khác, những áp lực từ gia đình có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần của học sinh THPT. Cụ thể, những áp lực này có thể khiến các em cảm thấy ngột ngạt và thiếu động lực sống, từ đó làm tăng nguy cơ mắc phải các rối loạn tâm lý.

Chăm sóc sức khỏe tinh thần giúp học sinh phát triển khả năng đối phó với áp lực, nâng cao sự tự tin, lòng tự trọng và cải thiện hiệu suất học tập. Để cải thiện và nâng cao SKTT cho học sinh cần giảm thiểu các vấn đề trong môi trường gia đình và trường học để tạo điều kiện tốt hơn cho sự phát triển toàn diện của các em. Do đó, những giải pháp như nâng cao nhận thức về phòng ngừa, can thiệp các vấn đề SKTT cho học sinh thông qua các buổi tập huấn chuyên đề cho giáo viên và PHHS; Các giải pháp hỗ trợ các vấn đề liên quan đến yếu tố tâm lý cá nhân như tăng cường lòng tự trọng, nâng cao sự hài lòng cuộc sống của học sinh, xây dựng các chương trình phòng ngừa phù hợp với đăc điểm tính cách của học sinh được đưa ra nhằm cải thiện các vấn đề SKTT ở học sinh; Các giải pháp hỗ trợ các vấn đề liên quan đến các yếu tố tâm lý xã hội như tăng cường nguồn hỗ trợ xã hội học sinh nhận được, giảm thiểu các vấn đề tiêu cực trong trường học và xây dựng mối quan hệ bền chặt và tích cực giữa các thành viên trong gia đình được đưa ra nhằm giảm thiểu các yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến SKTT ở học sinh. Mặt khác, cần cung cấp các chương trình giáo dục cảm xúc nhằm gia tăng lòng tự trọng, lòng trắc ẩn và năng lực giải quyết vấn đề ở học sinh.

Trên cơ sở khảo sát trên quy mô lớn (2.000 phiếu) với học sinh, giáo viên, và phụ huynh tại các trường THPT trên địa bàn tỉnh Hải Dương để đánh giá thực trạng sức khỏe tinh thần và xác định các yếu tố ảnh hưởng, nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình phòng tham vấn tâm lý học đường với mục đích, nhiệm vụ, chức năng cụ thể, rõ ràng. Các phòng tham vấn được xây dựng và vận hành bài bản giúp học sinh cải thiện sức khỏe tinh thần, tạo ra một môi trường học đường an toàn và lành mạnh. Phòng tham vấn tâm lý còn là nơi để học sinh tìm kiếm sự hỗ trợ và vượt qua những thách thức ở lứa tuổi học sinh.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.