Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu đề xuất giải pháp hỗ trợ phát triển doanh nghiệp tạo tác động xã hội trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam (08/05/2026)

Sự phát triển của các doanh nghiệp tạo tác động xã hội (Social Impact Business– SIB) nổi lên như một xu hướng tất yếu, khi mô hình này kết hợp hài hòa giữa mục tiêu kinh doanh và tạo giá trị tích cực cho cộng đồng và môi trường.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, đổi mới sáng tạo càng trở nên cấp thiết. Ngành nông nghiệp đang đối mặt với hàng loạt thách thức như biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên, yêu cầu tiêu chuẩn hóa ngày càng cao của thị trường, hạn chế trong công nghệ chế biến bảo quản, và năng lực quản trị còn yếu của phần lớn cơ sở sản xuất. Đổi mới sáng tạo, từ giống cây trồng mới, quy trình canh tác thông minh, ứng dụng số hóa đến các mô hình kinh doanh dựa trên chuỗi giá trị ngắn, minh bạch và tuần hoàn, chính là chìa khóa giúp nông nghiệp Việt Nam nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh.

SIB và doanh nghiệp kinh doanh truyền thống.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của các doanh nghiệp tạo tác động xã hội trong nông nghiệp mang ý nghĩa chiến lược. Không chỉ thúc đẩy sinh kế cho nông dân, giảm phát thải, bảo vệ môi trường, các doanh nghiệp này còn tiên phong áp dụng công nghệ mới, mô hình quản trị linh hoạt, đổi mới phương thức tiếp thị, phân phối, qua đó tạo động lực phát triển mới cho cả ngành. Tuy nhiên, phần lớn các doanh nghiệp SIB trong nông nghiệp vẫn gặp nhiều rào cản: thiếu vốn đổi mới công nghệ, thiếu kỹ năng quản trị, thiếu cơ hội tiếp cận thị trường, thiếu đơn vị trung gian hỗ trợ và khó khăn trong mở rộng quy mô.

Chính vì vậy, việc nghiên cứu, đề xuất và triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tạo tác động xã hội trở nên hết sức quan trọng và cấp thiết. Trên cơ sở đó, Trung tâm Ươm tạo Công nghệ và Doanh nghiệp Khoa học Công nghệ thực hiện nhiệm vụ “Nghiên cứu, đề xuất giải pháp hỗ trợ phát triển doanh nghiệp tạo tác động xã hội trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam” do CN Vũ Thị Xen làm chủ nhiệm, đề tài được triển khaivới mục tiêu xây dựng mô hình hỗ trợ phù hợp thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng cường năng lực cạnh tranh, đồng thời tạo ra những giá trị bền vững lan tỏa trong cộng đồng.

Ban chủ nhiệm nhiệm vụ đã đánh giá kết quả đạt được và chỉ ra tồn tại hạn chế và nguyên nhân đó là:

(1) Kết quả đạt được:

SIB hiện nay đã ghi nhận những bước tiến tích cực trong việc xây dựng năng lực cạnh tranh toàn diện.

- Trước hết, về mặt chất lượng sản phẩm và đổi mới: SIB đã cơ bản đáp ứng yêu cầu khách hàng với mức độ hài lòng tương đối ổn định, đồng thời có những hoạt động cải tiến sản phẩm nhằm nâng cao độ tin cậy và tính bền vững. Điều này phù hợp với xu hướng toàn cầu trong phát triển doanh nghiệp xã hội, khi sản phẩm không chỉ tập trung vào lợi ích kinh tế mà còn chú trọng đến giá trị xã hội và môi trường.

- Về năng lực marketing và thị trường, doanh nghiệp đã xây dựng được các chiến lược marketing căn bản, góp phần nâng cao nhận diện thương hiệu trong phạm vi thị trường địa phương. Việc áp dụng công nghệ trong marketing, dù còn hạn chế, cũng đã thể hiện sự nỗ lực thích ứng với làn sóng chuyển đổi số trong kinh doanh hiện đại, góp phần giảm chi phí và cải thiện hiệu quả trong hoạt động truyền thông. Đây là bước đi cần thiết giúp doanh nghiệp xã hội vượt qua những rào cản thị trường.

- Về năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo: Các doanh nghiệp đã bắt đầu chú trọng phát triển chiến lược công nghệ và áp dụng các giải pháp công nghệ mới một cách từng bước. Việc đầu tư cho nghiên cứu - phát triển tuy còn hạn chế, nhưng là bước đầu quan trọng để tạo nền tảng đổi mới liên tục.

- Về tác động xã hội: Các doanh nghiệp đã thực hiện một số hoạt động vì lợi ích xã hội, bảo tồn môi trường và tạo giá trị kinh tế cho địa phương. Đây chính là điểm mạnh so với các doanh nghiệp truyền thống, đồng thời góp phần nâng cao uy tín và sự gắn kết với cộng đồng - nguồn lực bền vững cho phát triển dài hạn.

(2) Hạn chế và thách thức:

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, các tổ chức kinh doanh tạo tác động xã hội trong nông nghiệp vẫn đối mặt hàng loạt trở ngại:

- Đầu tiên, về chất lượng sản phẩm và đổi mới, việc đổi mới sản phẩm còn mang tính gián đoạn, thiếu sự chủ động và định hướng chiến lược còn rời rạc, thiếu liên kết với nhu cầu thị trường. Điều này làm giảm lợi thế cạnh tranh bền vững và duy trì sự hài lòng của khách hàng khi thị trường ngày càng đa dạng và khó đoán.

- Về marketing và xây dựng thương hiệu, nhiều doanh nghiệp thiếu chiến lược marketing rõ ràng và hiệu quả, dẫn đến nhận diện thương hiệu yếu và thiếu sự khác biệt nổi bật trên thị trường. Việc ứng dụng công nghệ marketing chưa đồng bộ và thiếu chuyên sâu khiến doanh nghiệp chưa tận dụng được kênh truyền thông hiện đại, khó mở rộng sự kết nối với tệp khách hàng có tiềm năng.

- Trong lĩnh vực tài chính, khó khăn lớn nhất là thiếu kế hoạch tài chính bài bản, khả năng huy động vốn kém và quản lý chi phí không hiệu quả. Đây là nguyên nhân chủ yếu cản trở quá trình phát triển và ứng phó với biến động thị trường.

- Về công nghệ và đổi mới sáng tạo, dù có các định hướng và áp dụng công nghệ cơ bản, doanh nghiệp vẫn chưa đầu tư đủ và chưa xây dựng được văn hóa đổi mới sáng tạo thực sự. Đó không chỉ là đầu tư vào công nghệ mà còn đòi hỏi sự thay đổi cách thức quản trị và tư duy tổ chức. Thiếu môi trường làm việc thúc đẩy sáng tạo làm hạn chế khả năng phát triển các sản phẩm, giảm sức cạnh tranh.

- Về quản trị và nhân sự, thiếu chính sách thu hút và giữ chân nhân sự, cùng với đào tạo và đánh giá hiệu quả chưa được chú trọng làm suy giảm chất lượng nguồn nhân lực. Lãnh đạo doanh nghiệp chưa thực sự truyền cảm hứng và dẫn dắt mạnh mẽ, khiến văn hóa doanh nghiệp chưa phát triển toàn diện.

(3) Nguyên nhân cơ bản của tình trạng trên xuất phát từ:

- Nguồn lực tài chính hạn chế: là nguyên nhân quan trọng hàng đầu, khiến doanh nghiệp khó có thể đầu tư vào đổi mới công nghệ, marketing và phát triển nguồn nhân lực. Việc thiếu kế hoạch tài chính bài bản càng làm tăng rủi ro và khó khăn trong quản lý dòng tiền.

- Thiếu định hướng phát triển dài hạn và bền vững: khiến các hoạt động của doanh nghiệp bị rời rạc, thiếu sự liên kết giữa các yếu tố sản phẩm, marketing, công nghệ và nhân sự. Điều này làm giảm hiệu quả kinh doanh và khả năng phản ứng với thay đổi của thị trường.

- Thiếu kiến thức và kinh nghiệm: trong việc kết hợp trách nhiệm xã hội vào chiến lược kinh doanh, dẫn đến các hoạt động xã hội mang tính hình thức và thiếu đồng bộ, chưa phát huy được tối đa tác động xã hội và giá trị thương hiệu.

- Hạn chế trong tiếp cận công nghệ mới và chuyển đổi số: do thiếu nguồn lực tài chính và trình độ quản trị

Trên cơ sở phân tích thực trạng, nhóm nghiên cứu đề xuất 6 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm phát triển các tổ chức kinh doanh tạo tác động xã hội:Hoàn thiện và nâng cao chất lượng sản phẩm, đổi mới sáng tạo; Xây dựng và thực thi chiến lược marketing hiệu quả, hiện đại; Củng cố năng lực tài chính và quản trị chi phí hiệu quả; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số; Phát triển nguồn nhân lực và năng lực quản trị hiệu quả; Tăng cường trách nhiệm xã hội và gắn kết cộng đồng.

Từ những giải pháp đề xuất nhóm nghiên cứu Xây dựng website giới thiệu công nghệ và doanh nghiệp tạo tác động xã hội trong lĩnh vực nông nghiệp như sau: Trong suốt quá trình vận hành và phát triển nội dung cho website sibvietnam.com, nhóm thực hiện đã duy trì được tần suất đăng tải ổn định và xây dựng một kho tư liệu tương đối phong phú. Tính đến thời điểm hiện tại, tổng số bài viết đã đăng vượt mốc 100 bài, bao phủ đa dạng các nhóm nội dung cốt lõi của hệ sinh thái SIB tại Việt Nam. Trong đó, mục Chuyên gia có 11 bài, mang đến góc nhìn phân tích và kinh nghiệm chuyên sâu từ đội ngũ cố vấn; mục Công nghệ chiếm tỷ trọng lớn nhất với 37 bài, phản ánh các xu hướng chuyển đổi số và giải pháp đổi mới sáng tạo; mục Doanh nghiệp có 24 bài, giới thiệu nhiều mô hình kinh doanh tạo tác động xã hội tiêu biểu. Bên cạnh đó, chuyên mục Chương trình hỗ trợ có 4 bài, Thư viện có 9 bài, và chuyên mục Tin tức đã đăng 20 bài, cập nhật diễn biến nổi bật liên quan đến cộng đồng SIB. Hiện website vẫn đang được vận hành ổn định, nội dung tiếp tục được cập nhật thường xuyên để đảm bảo tính thời sự và độ tin cậy của thông tin. Trong thời gian tới, nhóm thực hiện dự kiến mở rộng thêm các tuyến bài chuyên sâu, tăng cường kết nối với các chuyên gia và doanh nghiệp, đồng thời hoàn thiện cấu trúc nội dung theo hướng trực quan, thân thiện hơn với người dùng. Qua đó, website sẽ phát huy hiệu quả mạnh mẽ hơn trong việc lan tỏa tri thức, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hỗ trợ sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp tạo tác động xã hội tại Việt Nam.

Để nâng cao năng lực cho hệ sinh thái, nhiệm vụ đã biên soạn 02 bộ tài liệu đào tạo và tổ chức 02 khóa đào tạo dành cho doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ, cũng như 01 hội thảo kết nối giữa các doanh nghiệp tạo tác động xã hội và các thành phần khác trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nông nghiệp. Những hoạt động này đã góp phần thúc đẩy sự liên kết, chia sẻ tri thức và hình thành mạng lưới hợp tác bền vững giữa các chủ thể liên quan.

Bên cạnh đó, nhóm thực hiện đã xây dựng 01 quy trình ươm tạo dành cho doanh nghiệp tạo tác động xã hội trong nông nghiệp, giúp chuẩn hóa các bước hỗ trợ và tạo cơ sở để nhân rộng mô hình ươm tạo.

Hoạt động ươm tạo thí điểm đã mang lại nhiều minh chứng thực tế, tạo điều kiện để 05 doanh nghiệp được chọn ươm tạo có cơ hội hoàn thiện mô hình kinh doanh, nâng cao năng lực và mở rộng tác động xã hội. Một trong những kết quả nổi bật là nhiệm vụ đã hoàn thành 01 báo cáo đánh giá kết quả thí điểm ươm tạo doanh nghiệp tạo tác động xã hội ứng dụng công nghệ, đồng thời đề xuất phương án mở rộng trong giai đoạn tiếp theo.

Các kết quả đạt được đã tạo dựng một nền tảng tương đối hoàn chỉnh cho việc thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp tạo tác động xã hội trong lĩnh vực nông nghiệp, từ nâng cao nhận thức, cung cấp công cụ, tài liệu, đào tạo năng lực đến hỗ trợ trực tiếp thông qua mô hình ươm tạo. Đây là căn cứ quan trọng để tiếp tục triển khai các hoạt động nhân rộng, hoàn thiện chính sách và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tạo tác động xã hội một cách hiệu quả và bền vững trong thời gian tới.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.