Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu kéo dài thời gian bảo quản cà chua tại tỉnh Hải Dương bằng công nghệ tro phủ sinh học kết hợp với dung dịch hoạt tính (26/02/2026)

Cà chua là một loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, giàu vitamin Cvà beta – carotene, đặc biệt là lycopene được sử dụng thường xuyên trong cuộc sống hằng ngày.Cà chua được xem là một trong những loại rau quả quan trọng, bổ dưỡng và được trồng rộng rãi trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Ở nước ta hiện nay, cây cà chua được xếp vào các loại rau ăn quả có giá trị kinh tế cao, ngày càng có nhiều giống mới được lai tạo và đưa vào sản xuất.

Theo thống kênăm 2023, toàn tỉnh Hải Dương có hơn 21.302 ha rau quả, trong đódiện tích cà chua chiếm tới 60%. Cà chua được trồng phổ biến nhất tại Hải Dương là loại cà chua hồng, quả có đường kính khoảng 5-6 cm, thuộc loại cà chua hồng được ghép trên thân cây cà tím có khả năng phát triển tốt, thành phần hóa học và giá trị dinh dưỡng cà chua Hồng Hải Dương cũng thuộc giống cà chua hồng nói chung. Cà chua được trồng ở nhiều vùng sản xuấttập trung, chuyên canh cao và hình thành theo hướng hàng hóa. Do đặc điểm của giống cà chua là loại có phần thịt quả và nước chiếm tỷ lệ cao lên tới 80-93% nên có thời gian lưu trữ ngắn, sau khi thu hoạch chỉ để được 5, 6 ngày là quả trở nên chín, bị mềm, chuyển màu và thối hỏng. Bên cạnh đó, cà chua là loại quả có vỏ mỏng, dễ bị xây xát và dập nát. Biện pháp thu hái của người dân thường là thủ công, thời điểm thu hái chủ yếu là lúc cà chua có độ chín bằng 4-5 nên cà chua rất dễ bị thối hỏng. Chính vì thế, việc bảo quản, kéo dài thời gian lưu trữ và hạn chế tổn thất do hư hỏng cà chua để tiêu thụ trong thời gian dài hơn, tránh mất giá trong thời kỳ chính vụ là một việc làm rất quan trọng và có ý nghĩa.

Với mục tiêu kéo dài thời gian bảo quản cà chua Hải Dương lên tới 30 ngày bằng công nghệ tro phủ sinh học kết hợp với dung dịch hoạt tính đảm bảo an toàn thực phẩm. Năm 2023, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đã phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh Hải Dương triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh: “Nghiên cứu kéo dài thời gian bảo quản cà chua tại tỉnh Hải Dương bằng công nghệ tro phủ sinh học kết hợp với dung dịch hoạt tính”. Nội dung nghiên cứu bao gồm:Khảo sát, lựa chọn địa điểm thực hiện nghiên cứu và khảo sát thực trạng sản xuất, thu hoạch và bảo quản cà chua tại địa điểm lựa chọn; Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thời hạn bảo quản cà chua ở Hải Dương sau thu hoạch; Hoàn thiện công thức chế tạo tro sinh học bảo quản cà chua từ rơm,rạ hoặc trấu và phụ gia bảo quản thực phẩm; Hoàn thiện công thức pha chế dung dịch hoạt tính bảo quản cà chua từ các chất phụ gia bảo quản thực phẩm; Xác định các điều kiện bảo quản, kéo dài thời gian lưu trữ cà chua bằng công nghệ tro phủ sinh học và dung dịch hoạt tính; Thử nghiệm xây dựng quy trình bảo quản kéo dài thời gian lưu trữ cà chua quy mô 50kg cà chua trên mẻ bằng công nghệ bao phủ tro sinh học và dung dịch hoạt tính. Phân tích, xác định một số chỉ tiêu chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm cà chua trước và sau khi bảo quản; Xây dựng mô hình bảo quản kéo dài thời gian lưu trữ cà chua sau thu hoạch quy mô 200-300 kg cà chua/mẻ.

Triển khai nghiên cứu, đề tài đã tiến hành khảo sát, tìm hiểu về thực trạng sản xuất, thâm canh cây cà chua tại tỉnhHải Dương.Thu thập thông tin về phương pháp thu hái, phương pháp bảo quản cà chua, thời điểm gieo cấy và thu hoạch cà chua tại xã An Thượng; lấy mẫu cà chua, phân tích, xác định một số chỉ tiêu của cà chua sau thu hoạch tại xã An Thượng, xã Nhân Huệ để xác định phương pháp bảo quản phù hợp. Đề tài đã lựa chọn được xã An Thượng làm địa điểm lấy mẫu cà chua thực hiện nghiên cứu và xây dựng mô hình thử nghiệm bảo quản, kéo dài thời gian lưu trữ cà chua sau thu hoạch quy mô 200-300 kg cà chua/mẻ.

Sản phẩm cà chua Hải Dương.

Kết thúc thời gian nghiên cứu, đề tài đã thu được các kết quả nghiên cứu cụ thể như sau:

(1) Nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng và thời hạn bảo quản cà chua sau thu hoạch giúp tìm ra các biện pháp khắc phục tổn thất sau thu hoạch và phương pháp bảo quản cà chua phù hợp với thực tế tại Hải Dương.

(2) Nghiên cứu, chế tạo và hoàn thiện công thức chế tạo tro phủ sinh học sử dụng để bảo quản, kéo dài thời gian lưu trữ cà chua lên tới 30 ngày. Khi độ ẩm của tro quá cao, cà chua sẽ tươi lâu hơn, tỷ lệ hao hụt khối lượng thấp hơn, nhưng tỷ lệ thối hỏng lớn hơn. Nguyên nhân độ ẩm của tro phủ cao sẽ làm giảm sự thoát hơi nước của quả, giúp cho quả tươi lâu hơn, nhưng độ ẩm cao sẽ tạo điều kiện cho các vi sinh vật phát triển, gây thối hỏng cà chua. Độ ẩm thích hợp nhất của tro dùng để bảo quản cà chua, hiệu quả bảo quản cao nhất là từ 10-15%. Công thức có các thành phần sau: 85,6% tro trấu/rơm rạ,1,0% CaCl₂, 0,25% Natri bezoat, 0,05% Nisin, 0,35% Natri erythrobat, 0,25% Kali Sorbat, 10% H₂O.

(3) Nghiên cứu hoàn thiện công thức pha chế dung dịch hoạt tính để kết hợp với tro sinh học bảo quản, kéo dài thời gian lưu trữ cà chua lên tới 30 ngày. Công thức có các thành phần sau: 50% sáp, 0,15% Natri benzoat, 0,15% Kali sorbat, 0,05% Nisin, 49,62% nước, có thể thêm 0,01% Aspirin trong công thức. Cà chua được ngâm nhúng trong dung dịch hoạt tính trong thời gian từ 3 đến 5 phút cho tác dụng bảo quản tốt nhất. Khi thời gian nhúng quá ngắn dưới 3 phút lớp dung dịch không phủ hết lên bề mặt quả để lại những chỗ không được bao phủ. Những chỗ không được bao phủ rất dễ bị vi khuẩn, nấm mốc tấn công gây thối hỏng. Nhưng nếu thời gian nhúng kéo dài quá lâu, lớn hơn 7 phút cà chua sẽ thấm hút nhiều nước làm cho dễ bị thối hỏng.

(4) Đã xác định các điều kiện bảo quản, kéo dài thời gian lưu trữ cà chua bằng công nghệ tro phủ sinh học và dung dịch hoạt tính như: Tỷ lệ lượng dung dịch hoạt tính và lượng cà chua khi xử lý trong dung dịch hoạt tính là 0,5 lít/10 kg cà chua. Tỷ lệ lượng tro phủ và lượng cà chua khi bảo quản là 1-1,5 kg tro/1,0kg cà chua. Độ dày lớp cho phủ khi bảo quản cà chua là 3-4 cm. Thời gian nhúng cà chua trong dung dịch hoạt tính là 3-5 phút. Độ chín cà chua khi bảo quản là 3-4.

(5) Đã xây dựng được quy trình bảo quản kéo dài thời hạn lưu trữ cà chua Hải Dương quy mô 50 kg cà chua/mẻ, quy mô 200-300 kgcà chua/mẻ bằng công nghệ tro phủ sinh học và dung dịch hoạt tính. Xây dựng mô hình quản lý kéo thời gian lưu trữ cà chua sau thu hoạch, quy mô 200-300 kgcà chua/mẻ.

(6) Tỷ lệ hàm lượng các chất phụ gia thực phẩm sử dụng để chế tạo tro sinh học và pha chế dung dịch hoạt tính trong quy trình bảo quản, kéo dài thời hạn lưu trữ cà chua đều tuân theo giới hạn cho phép sử dụng trong thực phẩm theo quy định tại Thông tư 24/2019/TT-BYT của Bộ Y tế ngày, ngày 30/8/2019.

(7) Cà chua sau khi bảo quản bằng tro phủ sinh học và dung dịch hoạt tính sau 30 ngày có các chỉ tiêu chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm đảm bảo yêu cầu theo quy định. Cà chua saubảo quản sau 30 ngày có tỷ lệ thối hỏng là 15-16%, tỷ lệ tổn hao khối lượng quả là 7-8%.

(8) Sản phẩm công thức chế tạo tro sinh học, công thức pha chế dung dịch hoạt tính và quy trình bảo quản cà chua Hải Dương quy mô 200-300 kg/mẻ có thể áp dụng với quy mô lớn hơn và nhân rộng áp dụng bảo quản cà chua hồng ở các nơi khác trong và ngoài tỉnh Hải Dương.Quy trình bảo quản cà chua Hải Dương gồm 04 bước: (1) Bước 1, tiền xử lý quả: Cà chua sau khi thu hái được rửa sạch bằng nước hoặc bằng nước pha thêm 0,15% Natri benzoate, 3% NaHCO₃, rồi để khô hết nước trên bề mặt quả khoảng 30 phút. Cân lấy chính xác 200 kg cà chua. (2) Bước 2, xử lý cà chua với dung dịch hoạt tính: Nhúng dần dần cà chua vào trong 10 lít dung dịch hoạt tính khoảng 5 phút. Sau đó vớt ra các khay hoặc rổ nhựa, để tro khô nước trên bề mặt quả khoảng 60 phút. (3) Bước 3, bảo quản cà chua trong tro sinh học: Xếp cà chua sau khi nhúng dung dịch hoạt tính và để khô bề mặt vào túi vải xốp, mỗi túi khoảng 4-5 kg. Rải một lớp tro sinh học dày khoảng 3 cm vào thùng carton kích thước 50x70x50 cm, sau đó xếp các túi cà chua vào thùng. Phủ một lớp tro khác dày từ 3-4 cm lên các túi cà chua. Tiếp tục xếp một lớp cà chua vào thùng rồi phủ tro lên các lớp cà chua tiếp theo cho đến khi đầy thùng xốp. (4) Bước 4, Lưu trữ cà chua bảo quản: Để các thùng cà chua bảo quản bằng tro sinh học được để ở nơi khô thoáng, nhiệt độ thường trong 30-32 ngày.

(9) Đề tài cũng khuyến nghị, để bảo quản kéo dài thời hạn lưu trữ cà chua bằng công nghệ tro phủ sinh học và dung dịch hoạt tính có hiệu quả cao nhất, cần thu hái cà chua lúc có độ chín bằng 3-4. Có thể vặt hoặc không vặt bỏ cuống cà chua khi tiến hành bảo quản bằng tro và dung dịch hoạt tính vì cuống có thể làm thủng, làm xây xát quả chua khi để chồng đống trong rổ khay lúc cà chua chín đỏ. Trong công thức pha chế, dung dịch hoạt tính có thể dùng 0,01% Aspirin để tăng thêm màu sắc đỏ tươi cho cà chua khi bảo quản. Tuy nhiên, cần sử dụng chính xác tỷ lệ, hàm lượng khi pha chế trong dung dịch hoạt tính.Tro sinh học sau khi bảo quản có thể tái sử dụng để bảo quản cà chua lần thứ hai hoặc sử dụng cho làm phân bón cho cây cà chua.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu tại Trung tâm Công nghệ thông tin và truyền thông Hải Phòng.