Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu một số giải pháp công nghệ cần thiết và đề xuất định hướng, lộ trình xây dựng sàn giao dịch dữ liệu phù hợp với chiến lược dữ liệu quốc gia (07/05/2026)

Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, dữ liệu đã trở thành nguồn tài nguyên chiến lược, là “nhiên liệu” cho phát triển kinh tế số và đổi mới sáng tạo, đóng vai trò quyết định trong việc nâng cao năng suất lao động, chất lượng dịch vụ và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trên thế giới, nhiều quốc gia tiên phong như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Singapore… đã coi dữ liệu là một loại hạ tầng thiết yếu và chủ động xây dựng các sàn giao dịch, không gian và thị trường dữ liệu nhằm bảo đảm việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu một cách minh bạch, an toàn, hiệu quả. Xu hướng phát triển và hình thành thị trường dữ liệu toàn cầu cho thấy đây không chỉ là vấn đề công nghệ, mà là một yêu cầu mang tính chiến lược trong quá trình hội nhập và phát triển quốc gia số.

Sơ đồ công nghệ nền tàng và lưu trữ dữ liệu.

Tại Việt Nam, Chính phủ đặc biệt coi trọng dữ liệu như một động lực trọng yếu của chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết số 52-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số, xã hội số đã xác định rõ mục tiêu “phát triển dữ liệu trở thành tài nguyên quan trọng phục vụ phát triển đất nước”. Đặc biệt, Quyết định số 142/QĐ-TTg ngày 02/02/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược dữ liệu quốc gia đến năm 2030 đã chỉ đạo cụ thể nhiệm vụ “Xây dựng đề án thiết lập thị trường dữ liệu và các văn bản pháp lý hướng dẫn thí điểm các Sàn giao dịch dữ liệu”

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy dữ liệu ở Việt Nam vẫn còn phân tán theo ngành, lĩnh vực và cấp quản lý; thiếu chuẩn hóa, thiếu tính kết nối và thiếu nền tảng công nghệ thống nhất để bảo đảm chia sẻ, khai thác dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp một cách hiệu quả, an toàn và có kiểm soát; việc khai thác, thương mại hóa dữ liệu còn hạn chế; chưa hình thành được cơ chế quản lý, vận hành thị trường dữ liệu thống nhất. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng Sàn giao dịch dữ liệu trở thành một yêu cầu cấp thiết, không chỉ là một giải pháp quản lý nhà nước mà trước hết là một bài toán công nghệ và hạ tầng số, đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, có lộ trình rõ ràng nhằm giải quyết các điểm nghẽn về kết nối, chia sẻ, khai thác và quản trị dữ liệu hiện nay. Do vậy, Cục chuyển dổi số Quốc gia tiến hành triển khai đề tài “Nghiên cứu một số giải pháp công nghệ cần thiết và đề xuất định hướng, lộ trình xây dựng sàn giao dịch dữ liệu phù hợp với chiến lược dữ liệu quốc gia” do ThS. Lê Thị Thùy Trang làm chủ nhiệm. Đề tài tập trung vào các nội dung chính sau: (1) Nghiên cứu tổng quan về sàn giao dịch dữ liệu, nhu cầu và giải pháp cần thiết; (2) Nghiên cứu hiện trạng pháp lý, công nghệ và tình hình trao đổi dữ liệu ở Việt Nam; (3) Đề xuất định hướng pháp lý, lộ trình xây dựng sàn giao dịch dữ liệu tại Việt Nam

(1) Nghiên cứu tổng quan về sàn giao dịch dữ liệu, nhu cầu và giải pháp cần thiết:

Sàn giao dịch dữ liệu chính là nút giao của chuỗi giá trị dữ liệu, nơi dữ liệu trở thành một loại “tài sản” có thể giao dịch và khai thác giá trị, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế số. Trong nội dung này Ban chủ nhiệm khái quát cơ sở lý luận và thực tiễn về Sàn giao dịch dữ liệu trong bối cảnh phát triển kinh tế số, làm rõ vai trò của dữ liệu như một nguồn lực mới, một yếu tố đầu vào quan trọng của nền kinh tế hiện đại. Qua phân tích thực trạng, nhu cầu và chuỗi giá trị dữ liệu, nội dung này  đã chỉ ra sự cần thiết phải hình thành Sàn giao dịch dữ liệu tại Việt Nam nhằm thúc đẩy chia sẻ, kết nối, khai thác và thương mại hóa dữ liệu một cách an toàn, minh bạch và hiệu quả.

Bên cạnh đó, ban chủ nhiệm cũng nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và chỉ ra bài học cho Việt Nam: Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia thành công đều coi Sàn giao dịch dữ liệu là hạ tầng số quốc gia, được Nhà nước định hướng và bảo trợ, đồng thời huy động khu vực tư nhân tham gia cung cấp - khai thác dữ liệu. Dù theo mô hình Nhà nước dẫn dắt (như Trung Quốc) hay doanh nghiệp dẫn dắt (như Mỹ), điểm chung là phải có hành lang pháp lý minh bạch, hạ tầng dữ liệu tin cậy và cơ chế bảo đảm quyền lợi các bên tham gia. Việt Nam cần vận dụng linh hoạt các bài học này để xây dựng mô hình Sàn giao dịch dữ liệu phù hợp với điều kiện trong nước.

Việt Nam, với việc siết chặt quản lý chuyển giao dữ liệu ra nước ngoài, đang có sự tương đồng nhất định với cơ chế quản lý của Trung Quốc. Tuy nhiên, việc áp dụng quá nghiêm ngặt có thể vô tình làm giảm dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và cản trở hoạt động của các công ty đa quốc gia (MNCs). Do đó, chiến lược cho Việt Nam là phát triển Sàn giao dịch dữ liệu thành một “Hub” giao dịch dữ liệu khu vực đáng tin cậy. Dữ liệu sẽ được xử lý, làm sạch và bảo đảm tuân thủ các quy định trong nước trước khi chuyển giao quốc tế, giúp bảo đảm chủ quyền dữ liệu mà vẫn tham gia tích cực vào chuỗi cung ứng dữ liệu toàn cầu. Do vậy, việc xây dựng Sàn giao dịch dữ liệu tại Việt Nam không chỉ là bước đi phù hợp xu thế quốc tế, mà còn là giải pháp cấp thiết để khắc phục tình trạng phân mảnh dữ liệu hiện nay, hình thành thị trường dữ liệu lành mạnh, tạo động lực cho đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số.

(2) Nghiên cứu hiện trạng pháp lý, công nghệ và tình hình trao đổi dữ liệu ở Việt Nam:

Việt Nam đã có những bước đi quan trọng trong xây dựng hạ tầng và chính sách dữ liệu, nhưng thị trường dữ liệu vẫn còn phân tán, manh mún, thiếu cơ chế tập trung và minh bạch để các chủ thể (Nhà nước - doanh nghiệp - người dân) cùng tham gia. Điều này dẫn đến tình trạng lãng phí tài nguyên dữ liệu, khi phần lớn dữ liệu chưa được khai thác triệt để. Sự thiếu vắng một Sàn giao dịch dữ liệu tại Việt Nam khiến cho nguồn lực dữ liệu chưa được khai thác hiệu quả, tạo ra khoảng trống lớn trong quá trình phát triển kinh tế số. Nhu cầu cấp thiết đặt ra là phải hình thành Sàn giao dịch dữ liệu với cơ chế minh bạch, an toàn và bền vững để phục vụ Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Nội dung này đã cung cấp cái nhìn toàn diện về khung pháp lý, chính sách và hiện trạng hệ thống dữ liệu tại Việt Nam, nền tảng cốt lõi cho việc xây dựng và vận hành Sàn giao dịch dữ liệu.

Trước hết, về khung pháp lý và chính sách, Việt Nam đã hình thành hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương đối đầy đủ, bao gồm các nghị quyết, chiến lược, kế hoạch và luật chuyên ngành như: Nghị quyết số 52-NQ/TW, Quyết định số 06/QĐ-TTg, Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15… Các chính sách này thể hiện rõ cam kết mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng nền tảng dữ liệu quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số và Chính phủ số, hướng tới mục tiêu kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030.

Thứ hai, về hiện trạng hệ thống dữ liệu, Việt Nam đã và đang triển khai Nền tảng tích hợp và chia sẻ dữ liệu quốc gia (NDXP) cùng nhiều Cơ sở dữ liệu quốc gia (CSDLQG) trọng yếu như: dân cư, đất đai, doanh nghiệp, tài chính, bảo hiểm… Trong đó, một số CSDL đã hoàn thiện và đi vào vận hành, bảo đảm nguyên tắc “đúng - đủ - sạch - sống”, phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước, cải cách hành chính và cung cấp dịch vụ công.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, khung pháp lý về dữ liệu ở Việt Nam vẫn còn những khoảng trống đáng kể, đặc biệt trong các vấn đề như định giá dữ liệu, cơ chế giao dịch và chia sẻ, quyền truy cập dữ liệu, trách nhiệm pháp lý và mô hình thương mại hóa dữ liệu. Đây chính là những yếu tố cần được tiếp tục hoàn thiện để tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, bảo đảm vận hành hiệu quả Sàn giao dịch dữ liệu trong thời gian tới.

Như vậy, nội dung này đã đặt nền móng lý luận và thực tiễn quan trọng cho các chương tiếp theo, góp phần định hình chiến lược phát triển, mô hình vận hành và giải pháp chính sách cho việc xây dựng Sàn giao dịch dữ liệu Việt Nam, một trụ cột trọng yếu trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

(3) Đề xuất định hướng pháp lý, lộ trình xây dựng sàn giao dịch dữ liệu tại Việt Nam

Việt Nam có nền tảng chính trị pháp lý thuận lợi và nhu cầu lớn từ cả Nhà nước, doanh nghiệp, người dân. Tuy nhiên, còn nhiều hạn chế về hạ tầng, khung pháp lý, niềm tin xã hội và thách thức từ bảo mật dữ liệu. Cơ hội để phát triển Sàn giao dịch dữ liệu rất lớn nếu Việt Nam tận dụng tốt các yếu tố: khung pháp lý mới, sự phát triển công nghệ, xu hướng kinh tế số toàn cầu.

Phân tích SWOT và PESTLE khẳng định, Sàn giao dịch dữ liệu tại Việt Nam vừa có nhiều lợi thế nội tại và cơ hội quốc tế, vừa đối diện với không ít thách thức. Đặc biệt trong vấn đề an ninh dữ liệu, niềm tin xã hội và khung pháp lý đồng bộ. Việc nhận diện đúng các yếu tố này sẽ giúp Việt Nam xây dựng chiến lược và lộ trình phát triển Sàn giao dịch dữ liệu hiệu quả.

Sàn giao dịch dữ liệu đang thực sự trở thành một nhân tố cốt lõi trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế số, xã hội số ở Việt Nam. Sàn giao dịch dữ liệu đóng vai trò là điểm kết nối giữa Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia - mô hình lý thuyết về kiến trúc số tổng thể, trong đó xác định chiến lược dữ liệu, quản trịdữ liệu, hạ tầng công nghệ, nền tảng lõi, an ninh  mạng, ứng dụng và nghiệp vụ, tương tác và đo lường hiệu quả, thể chế, môi trường phát triển và hệ sinh thái dữ liệu, mục tiêu phát triển kinh tế dữ liệu theo định hướng tại Nghị quyết số 57- NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị. Việc xây dựng Sàn giao dịch dữ liệu là một nhiệm vụ chiến lược trong tiến trình phát triển kinh tế số và Chính phủ số của Việt Nam. Để bảo đảm Sàn giao dịch dữ liệu vận hành hiệu quả, an toàn và bền vững, cần xác lập một hệ thống giải pháp kỹ thuật đồng bộ, hiện đại, đáp ứng các yêu cầu về kết nối, bảo mật, định danh, định giá và giao dịch dữ liệu, đồng thời hình thành mô hình triển khai có tính khả thi, phù hợp với bối cảnh pháp lý, công nghệ và nguồn lực trong nướcBan chủ nhiệm đề xuất một số giải pháp như sau:

- Hoàn thiện khung pháp lý về quyền sở hữu, quyền truy cập và định giá dữ liệu. Đổi mới phương thức chỉ đạo, điều hành và quản lý nhà nước theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu số; nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước và thúc đẩy một chính phủ minh bạch, kiến tạo.

- Xây dựng hạ tầng Sàn giao dịch dữ liệu và các Sàn giao dịch dữ liệu chuyên ngành. Việc xây dựng hạ tầng số quốc gia thống nhất, đóng vai trò là nền tảng lõi cho việc tích hợp, kết nối, chia sẻ dữ liệu trên quy mô toàn quốc, bảo đảm tính đồng bộ, liên thông giữa các cơ sở dữ liệu. Sàn giao dịch dữ liệu đóng vai trò là hạ tầng số tiên tiến, hiện đại, dung lượng siêu lớn, băng thông siêu rộng ngang tầm các nước tiên tiến; từng bước làm chủ một số công nghệ chiến lược, công nghệ số.

- Tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành thị trường dữ liệu minh bạch, khuyến khích doanh nghiệp và startup tham gia. Mục tiêu dài hạn là góp phần hình thành hệ sinh thái dữ liệu, góp phần thực hiện chuyển đổi số quốc gia và xây dựng kinh tế số, xã hội số Việt Nam, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đồng thời lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm thông qua việc cải cách thực chất thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

- Tăng cường bảo mật, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tạo dựng niềm tin xã hội.

- Đầu tư phát triển nhân lực khoa học dữ liệu, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền dữ liệu.

Sàn giao dịch dữ liệu tại Việt Nam không chỉ là một công cụ kỹ thuật hay một thị trường mới nổi, mà còn là hạ tầng chiến lược của quốc gia trong kỷ nguyên số. Việc sớm hình thành và vận hành hiệu quả Sàn giao dịch dữ liệu sẽ giúp Việt Nam:

- Khai thác triệt để giá trị của dữ liệu như một nguồn lực sản xuất mới.

- Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

- Bảo đảm quản trị công minh bạch, hiệu quả và thân thiện với người dân.

- Góp phần đạt mục tiêu đưa kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.