Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu, ứng dụng sản xuất Podcast trên các nền tảng số: Bước chuyển mình của phát thanh quốc gia (20/07/2026)

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các loại hình truyền thông, Podcast đã nổi lên như một mảnh đất màu mỡ giúp phát thanh mở rộng thị phần và tiếp cận công chúng trẻ. Nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại trong sản xuất và truyền tải, Podcast trở thành biểu tượng sức mạnh của phát thanh hiện đại, được cá nhân hóa sâu sắc và mang lại cho người nghe trải nghiệm gần như riêng tư, gắn bó với người dẫn chương trình. Xu hướng "nghe báo" đang nổi lên mạnh mẽ nhờ sự phát triển của công nghệ, và giới chuyên môn dự đoán đây sẽ là hình thức truyền thông đầy hứa hẹn cả về khả năng lan tỏa lẫn tiềm năng doanh thu.

Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam cho thấy nhận thức về Podcast vẫn còn chưa thống nhất và đầy đủ, trong khi kỹ năng cũng như chất lượng sản xuất của nhiều cơ quan báo chí còn nhiều hạn chế. Không ít đơn vị vẫn coi Podcast đơn thuần là biến thể chuyển đổi từ văn bản sang giọng nói, thậm chí dùng trí tuệ nhân tạo để "đọc lại" nội dung chữ viết, thiếu vắng các thể loại như trò chuyện với khách mời, phỏng vấn chuyên sâu hay bình luận, phân tích vốn phổ biến ở các Podcast quốc tế. Đài Tiếng nói Việt Nam tuy có lợi thế lớn về kỹ năng làm báo phát thanh và nguồn tài nguyên dữ liệu âm thanh sẵn có, nhưng các sản phẩm Podcast do các đơn vị trong Đài sản xuất vẫn chưa đạt chất lượng cao, chưa mang tính chuyên nghiệp, nguồn lực đầu tư còn ít ỏi và thiếu những sản phẩm thực sự tạo được dấu ấn với công chúng.

Trước sức ép ngày càng lớn của chuyển đổi số trong báo chí nói chung và phát thanh nói riêng, cùng xu hướng nghe qua các nền tảng số, Đài Tiếng nói Việt Nam đã đặt mục tiêu chiến lược trở thành nhà sản xuất Podcast hàng đầu. Việc sản xuất Podcast chuyên nghiệp, chất lượng cao vì vậy không còn là sự gia tăng lan tỏa nội dung tùy theo mong muốn chủ quan của từng đơn vị, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc mang tính hệ thống. Trong khi đó, qua khảo sát tình hình nghiên cứu, nhóm thực hiện nhận thấy dù đã có một số công trình trong nước đề cập đến việc ứng dụng Podcast trong đa dạng hóa loại hình cung cấp thông tin hay cải thiện khả năng nghe hiểu ngoại ngữ, nhưng chưa có nghiên cứu nào đi sâu vào quy trình sản xuất, phân phối Podcast trên các nền tảng số nói chung và tại Đài Tiếng nói Việt Nam nói riêng. Chính khoảng trống đó, cùng yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn phát triển của Đài, đã thúc đẩy việc triển khai đề tài "Nghiên cứu, ứng dụng sản xuất Podcast trên các nền tảng số tại Đài Tiếng nói Việt Nam", với mục đích cung cấp định nghĩa, quy trình chuẩn và đề xuất giải pháp sản xuất, phân phối Podcast trên nền tảng số của Đài, đóng góp thiết thực vào Đề án Chuyển đổi số của Đài Tiếng nói Việt Nam.

Giao diện Podcast của Ban Thời sự (VOV1).

Số liệu thị trường Podcast năm 2023.

Về nội dung nghiên cứu, nhóm thực hiện trước tiên hệ thống hóa cơ sở lý luận về nền tảng số và Podcast, làm rõ khái niệm, đặc điểm, các định dạng phổ biến, đặc điểm công chúng nghe Podcast, đồng thời so sánh Podcast với phát thanh truyền thống để chỉ ra những khác biệt căn bản về tính cá nhân hóa, khả năng nghe theo yêu cầu và trải nghiệm người dùng. Bên cạnh đó, đề tài cũng phân tích tổng quan tình hình phát triển Podcast trên thế giới thông qua các nghiên cứu, khảo sát uy tín như "The Infinite Dial" và "The Podcast Consumer" của Edison Research, cũng như tình hình phát triển tại Việt Nam, từ đó chỉ ra các điều kiện cần thiết để phát triển Podcast gồm điều kiện pháp lý, nhân sự, trang thiết bị và nội dung.

Phần trọng tâm thứ hai của nghiên cứu là khảo sát, đánh giá thực trạng sản xuất và phân phối Podcast tại ba đơn vị nòng cốt của Đài Tiếng nói Việt Nam, gồm Ban Thời sự (VOV1), Ban VOV Giao thông quốc gia (VOVGT) và Ban Văn hóa - Xã hội và Dân tộc (VOV2). Kết quả khảo sát cho thấy Đài đã bước đầu đầu tư sản xuất các sản phẩm Podcast đa dạng, từ tin tức thời sự, chính trị, văn hóa, giáo dục, khoa học cho đến giải trí, âm nhạc và đời sống, được phát hành rộng rãi trên các nền tảng như Spotify, Apple Podcasts, Zing MP3, VOV Live và website của Đài. Podcast Điểm tin, với thời lượng đa số dưới 5 phút, được xác định là thế mạnh nổi bật, phù hợp với đặc điểm nghe ngắn, tiện lợi trong nhiều hoàn cảnh khác nhau như khi di chuyển, nấu ăn hay chờ đợi. Đài Tiếng nói Việt Nam hiện thực hiện hai phương thức sản xuất song song là tái sử dụng nguồn dữ liệu phát thanh sẵn có và sản xuất mới hoàn toàn, trong đó các sản phẩm sản xuất mới thể hiện rõ sự đầu tư công phu, kết hợp nhiều kỹ năng báo chí từ lựa chọn đề tài đến phỏng vấn nhân vật.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế còn tồn tại: phần lớn sản phẩm Podcast vẫn chủ yếu tận dụng từ nguồn dữ liệu phát thanh sẵn có; định dạng nội dung chưa thực sự đa dạng; đội ngũ nhân sự chủ yếu làm việc đa nhiệm, vừa sản xuất chương trình phát thanh vừa sản xuất Podcast; trải nghiệm người dùng chưa được tối ưu hóa; và hiệu quả quảng bá chéo giữa các nền tảng còn chưa đạt như kỳ vọng. Để có cơ sở đối sánh khách quan, đề tài đã nghiên cứu sâu mô hình sản xuất Podcast tại hai đài công quốc tế có nhiều điểm tương đồng về mô hình quản lý là BBC (Vương quốc Anh) và ABC (Australia). Riêng với BBC, chỉ tính trong quý I năm 2025, nền tảng BBC Sounds đã ghi nhận 681 triệu lượt phát toàn bộ nội dung, trong đó lượt phát nội dung theo yêu cầu đạt mức kỷ lục 261 triệu, với lượng khán giả hàng tuần ổn định ở mức 4,8 đến 5 triệu tài khoản hoạt động, cho thấy khoảng cách còn khá lớn giữa năng lực sản xuất Podcast của Đài Tiếng nói Việt Nam so với các đài công hàng đầu thế giới.

Trên cơ sở phân tích thực trạng và bài học kinh nghiệm quốc tế, phần nội dung thứ ba của đề tài tập trung đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện để phát triển Podcast tại Đài Tiếng nói Việt Nam, đặt trong định hướng chiến lược chuyển đổi số chung của Đài. Theo đó, Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam đã nhiều lần khẳng định chuyển đổi số là yếu tố sống còn, không chỉ là chuyển đổi về công nghệ mà quan trọng nhất là chuyển đổi về tư duy từ cấp quản lý đến từng công đoạn sản xuất, với mục tiêu đến năm 2045 đưa Đài vào nhóm 100 cơ quan truyền thông lớn của thế giới. Dự án hạ tầng phát thanh số quốc gia được xác định là hệ sinh thái số tích hợp các loại hình báo chí của Đài, thực hiện phát thanh thông minh và số hóa toàn bộ công đoạn sản xuất.

Cụ thể hóa định hướng đó, nhóm nghiên cứu đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Về nội dung, cần xây dựng chiến lược nội dung Podcast riêng biệt, thiết kế nhiều định dạng mới phù hợp thị hiếu cá nhân hóa, đồng thời xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu riêng cho các kênh Podcast của Đài, bao gồm biểu trưng, nhạc hiệu và phong cách biên tập đặc trưng, cùng với việc phát triển đội ngũ người dẫn chuyên nghiệp, có cá tính riêng để tạo sức hút với thính giả. Về tổ chức sản xuất, đề tài kiến nghị thành lập một đơn vị sản xuất Podcast chuyên biệt, được cấp nguồn kinh phí hoạt động riêng, có bộ tiêu chí tuyển chọn nhân sự riêng và chuẩn đầu ra chất lượng cao hơn so với các sản phẩm Podcast sản xuất lẻ tại từng ban hiện nay, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, vào quy trình sản xuất và biên tập. Đáng chú ý, việc sử dụng nhạc nền miễn phí hoặc do AI tạo ra được đánh giá là giải pháp hiệu quả giúp Đài giải quyết bài toán chi phí bản quyền âm nhạc vốn khá đắt đỏ.

Về giải pháp phân phối, đề tài đề xuất lộ trình hai giai đoạn: trong ngắn hạn, tiếp tục đăng tải nội dung trên các nền tảng phổ biến như Spotify, Apple Podcasts, Zing MP3, YouTube, SoundCloud và tích hợp trên website của Đài; còn về dài hạn, cần phát triển một ứng dụng thống nhất mang thương hiệu riêng của Đài Tiếng nói Việt Nam, được nhóm nghiên cứu đề xuất đặt tên là "VOV Listen", nhằm khắc phục tình trạng phân tán dữ liệu và thiếu công cụ phân tích hành vi khán giả hiện nay. Cuối cùng, về cơ chế chính sách, nhóm nghiên cứu kiến nghị xây dựng cơ chế tài chính linh hoạt, cho phép đơn vị sản xuất Podcast chuyên biệt vận hành với tư duy của một "studio nội bộ" nhằm tạo ra sản phẩm đột phá, có khả năng thương mại hóa trong tương lai.

Kết quả nghiên cứu của đề tài đã khẳng định rằng, so với các đài công trên thế giới, Đài Tiếng nói Việt Nam hiện còn ít kinh nghiệm hơn trong sản xuất Podcast, chưa thoát khỏi tư duy sản xuất chương trình phát thanh truyền thống, thiếu hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ và còn hạn chế trong phân tích khán giả do hạ tầng công nghệ chưa được đầu tư thích đáng. Tuy nhiên, với tiềm lực con người, thế mạnh về kỹ năng làm báo phát thanh cùng định hướng chiến lược rõ ràng từ lãnh đạo Đài, Đài Tiếng nói Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để sớm trở thành nhà sản xuất Podcast lớn nhất Việt Nam nếu triển khai đồng bộ các giải pháp về nội dung, tổ chức sản xuất, phân phối và cơ chế chính sách mà đề tài đã đề xuất.

Đề tài "Nghiên cứu, ứng dụng sản xuất Podcast trên các nền tảng số tại Đài Tiếng nói Việt Nam" do Ban Văn hóa - Xã hội và Dân tộc (VOV2) thuộc Đài Tiếng nói Việt Nam là cơ quan chủ trì, CN. Vũ Thị Tuyết Mai làm chủ nhiệm đề tài, cùng sự tham gia của các thành viên đến từ nhiều ban chuyên môn trong Đài, đã hoàn thành mục tiêu đề ra, cung cấp một hệ thống luận cứ khoa học vừa mang tính lý luận vừa gắn liền với thực tiễn sản xuất tại Đài. Kết quả nghiên cứu hoàn toàn có khả năng áp dụng tại Đài Tiếng nói Việt Nam nói chung hoặc tại các ban, đơn vị cụ thể nói riêng. Khi xác lập tầm nhìn chiến lược dài hạn, coi Podcast là một trong những mũi nhọn phát triển nội dung số, song hành cùng phát thanh truyền thống và các kênh đa phương tiện khác, Đài Tiếng nói Việt Nam sẽ có thêm cơ sở vững chắc để khẳng định vị thế và thương hiệu của một cơ quan truyền thông chủ lực quốc gia trong kỷ nguyên số.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu tại Trung tâm Công nghệ thông tin và truyền thông Hải Phòng.