Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ sản xuất theo hướng hữu cơ cho cây cà chua quả nhỏ quanh năm tại Quảng Ninh (08/07/2026)

Cà chua quả nhỏ (tên gọi khác cà chua bi, cà chua cherry, tên khoa học là Solanum lycopersicum var. cerasiforme) có phân khúc khách hàng không rộng như cà chua quả to nên được tiêu thụ mạnh ở khu thành thị, khu du lịch hay chế biến món ăn cho bàn tiệc trong cuộc sống hàng ngày.

Với những tiến bộ khoa học công nghệ trong chọn giống và canh tác. Việc lựa chọn đúng giống kết hợp với biện pháp kỹ thuật trồng trọt phù hợp giúp cho việc sản xuất thành công cà chua quả nhỏ trong mùa nóng ẩm và mưa nhiều. Mặt khác, với sự đa dạng về màu sắc (đỏ, vàng, đen, cà phê, hồng), hình dạng (tròn, trụ, ovan) và hương vị sẽ đưa đến nhiều lựa chọn cho người tiêu dùng.

Những sản phẩm rau quả sản xuất theo canh tác hữu cơ tạo thêm cơ hội lựa chọn cho người tiêu dùng và tạo cơ hội kinh doanh cho người sản xuất. Trồng cà chua quả theo canh tác hữu cơ nhằm hạn chế sử dụng phân bón hóa học, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp và thuốc diệt cỏ, không sử dụng giống biến đổi gen (GMO), không sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng vàkhông sử dụng chất bảo quản thực phẩm. Việc nghiên cứu quy trình canh tác quanh năm cho cà chua quả nhỏ theo canh tác hữu cơ càng khắt khe hơn so với sản xuất theo VietGAP.

Đứng trước thực trạng đó, Trung Tâm Kỹ Thuật Tài Nguyên Đất và Môi Trường đã tiến hành triển khai đề tài “Nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ sản xuất theo hướng hữu cơ cho cây cà chua quả nhỏ quanh năm tại Quảng Ninh” do TS. Vũ Thanh Hải làm chủ nhiệm. Đề tài triển khai với các nội dung sau: (1) Xây dựng được quy trình kỹ thuật trồng cà chua quả nhỏ quanh năm theo hướng hữu cơ và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. (2) Xây dựng được mô hình trồng cà chua quả nhỏ quanh năm theo hướng hữu cơ tại Quảng Ninh.

(1) Xây dựng được quy trình kỹ thuật trồng cà chua quả nhỏ quanh năm theo hướng hữu cơ và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật.

Nhóm nghiên cứu tiến hành đánh giá sinh trưởng và phát triển giống cà chua trồng trên giá thể hữu cơ tại Quảng Ninh như sau:

- Tỷ lệ nảy mầm của hạt giống: tỉ lệ nảy mầm của các giống tương đối đồng đều nhau, các giống đều có tỉ lệ nảy mầm đạt trên 90%, giống đạt yêu cầu theo quy định sản xuất. Sau khi gieo ươm cây giống trên khay xốp với giá thể hữu cơ, các giống đều mọc sau 5-6 ngày và đạt tiêu chuẩn trồng sau khi gieo 35 ngày.

- Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng: Các giống có thời gian sinh trưởng 126-135 ngày. Trong điều kiện vụ đông – xuân thời gian sinh trưởng có thể kéo dài hơn và thu được nhiều quả hơn. Tuy nhiên trong khuôn khổ thời gian của đề tài nên cây được kết thúc thu hoạch vào tháng 1/2022 để đảm bảo thời vụ thực hiện các công việc và mô hình tiếp theo.

- Động thái tăng chiều cao thân chính và số lá thật: Giai đoạn đầu cây cà chua của các giống có sinh trưởng chậm do mới trồng và đang trong quá trình hồi xanh. Kết quả 15 ngày sau khi trồng chiều cao cây của các giống dao động từ 26,9 – 38,9cm. Giai đoạn này giống đối chứng Thuý Hồng có chiều cao cây vượt trội so với các giống khác; hiều cao cây lớn tạo điều kiện cho các giống ra nhiều lá, nhiều chùm hoa nếu chiều dài lóng ngắn, tạo thuận lợi để tăng năng suất. Sau 4 tháng trồng trong điều kiện canh tác hữu cơ, chiều cao cây dao động 152,2 - 180,2cm. Chiều cao tăng sẽ tăng cơ hội ra các chùm hoa mới. Các giống đều thể hiện thuộc loại hình sinh trưởng vô hạn. Tuy nhiên giống đối chứng Thuý Hồng và Genery đạt chiều cao thân chính 152,2-158,6cm, thấp hơn các giống khác.

- Tỷ lệ đậu quả của các giống cà chua quả nhỏ: Tỷ lệ đậu quả của các giống đạt cao 81,7 – 90,4%. Trong đó giống đối chứng Thuý Hồng có tỷ lệ đậu quả 88,5%.

- Tình hình nhiễm sâu bệnh hại trên các giống cà chua quả nhỏ: Chủ yếu do bệnh héo xanh do vi khuẩn, tỷ lệ cây bị chết do nhiễm sâu bệnh như sau: giống Genery và Hoàng Anh 1 lên tới 63,0% và 51,3% khi kết thúc thu hoạch. Ba giống còn lại cũng có tỷ lệ cây chết do bệnh héo xanh vi khuẩn 20,7 –27,0%.

- Yếu tố cấu thành năng suất và năng suất các giống cà chua quả nhỏ: giống Golden Berry, Pareso, Thuý Hồng có khối lượng quả thực thu cá thể đạt 814,4 – 838,8 g/cây và có tỷ lệ cây chết do bệnh héo xanh thấp nên quy ra năng suất thực thu 1 ha đạt 11,3 – 12,8 tấn/ha. Trong đó, giống Thuý Hồng có năng suất thực thu cao hơn giống Pareso nhưng không sai khác có ý nghĩa so với giống Golden Berry với LSD0,05 = 1,3 tấn/ha.

- Một số đặc điểm hình thái và chất lượng quả các giống cà chua quả nhỏ: Quả cà chua quả nhỏ có giống Genery hình tròn còn lại là tròn dài. Trong đó có giống Hoàng Anh 1 là màu vàng, Golden Berry màu vàng cam còn lại là màu đỏ. Trên thực tế quả cà chua khi chín còn các màu khác như màu xanh, màu cà phê, màu đen, màu đỏ nhạt làm tăng sự lựa chon cho người tiêu dùng. Quả cà chua giống Hoàng Anh 1 khi đánh giá cảm quan cho thấy có vị ngọt dịu, còn lại các giống khác đều có vị chua ngọt trong vụ thu đông. Vị ngọt dịu được nhiều người lựa chọn để ăn trực tiếp, vị chua ngọt ngoài ăn trực tiếp có thể được sử dụng nhiều hơn khi trộn các món ăn salad. Các quả cà chua đều chắc nên thuận lợi cho bảo quản và vận chuyển đi xa.

Như vậy, nhóm nghiên cứu đã chỉ ra kết quả sau khi xây dựng quy trình kỹ thuật trồng cà chua quả nhỏ quanh năm theo hướng hữu cơ như sau: Năm giống cà chua quả nhỏ trồng cây sinh trưởng tốt và tiềm năng năng suất có thể đạt 16,3 – 19,4 tấn/ha/vụ. Trong đó, giống cà chua quả nhỏ Golden Berry, Pareso, Thuý Hồng có năng suất thực thu vụ thu đông đạt 11,3 – 12,8 tấn/ha/vụ, màu sắc quả đẹp, độ brix trung bình 6,0 – 6,7 được lựa chọn để thực hiện mô hình trong 2 vụ tiếp theo. Theo đó, nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra nguyên nhân do bệnh héo xanh vi khuẩn gây hại nghiêm trọng với tỷ lệ cây bị bệnh và chết 20,7 – 63,0% nên đã làm giảm năng suất rõ rệt. Cần thực hiện ghép các giống được lựa chọn trên gốc ghép cà chua kháng bệnh héo xanh vi khuẩn để giảm tỷ lệ cây bị chết và cải thiện năng suất.

Bên cạnh đánh giá sinh trưởng và phát triển giống cà chua trồng trên giá thể hữu cơ, nhóm nghiên cứu cũng tiến hành đánh giá ảnh hưởng của phân bón hữu cơ dạng lỏng đến sinh trưởng và phát triển giống cà chua quả nhỏ thuý hồng trồng trên giá thể hữu cơ tại Quảng Ninh vụ xuân hè 2022 như sau: Sử dụng phân phân đậu tương dạng lỏng cho cà chua quả nhỏ để năng suất thực thu của giống Thuý Hồng đạt 15,6 tấn/ha và có lợi nhuận tăng thêm 162tr.đ/ha do giảm chi phí so với phân Trùn Quế. Nhóm nghiên cứu đề nghị sử dụng phân bón hữu cơ dạng lỏng đậu tương để bón cho cà chua quả nhỏ nhằm đáp ứng yêu cầu về canh tác hữu cơ.

Sản phẩm cà chua quả nhỏ thu hoạch từ mô hình.

Như vậy, nhóm nghiên cứu Xây dựng và nghiệm thu quy trình kỹ thuật sản xuất cà chua quả nhỏ quanh năm theo hướng hữu cơ, đó là: Quy trình kỹ thuật sản xuất cà chua quả nhỏ quanh năm theo hướng hữu cơ tại Quảng Ninh đã bổ sung các kết quả nghiên cứu mới của đề tài như 3 giống cà chua quả nhỏ Golden Berry, Pareso, Thuý Hồng và sử dụng phân bón hữu cơ dạng lỏng đậu tương để cây sinh trưởng khoẻ và duy trì năng suất và chất lượng quả; Nghiệm thu quy trình kỹ thuật sản xuất cà chua quả nhỏ quanh năm theo hướng hữu cơ tại hội đồng cấp cơ sở ngày 16/9/2022 theo quyết định số 20/TTKTTNĐMT ngày 9/9/2020; Ban hành Quy trình kỹ thuật sản xuất cà chua quả nhỏ quanh năm theo hướng hữu cơ cấp cơ sở ngày 16/9/2022 theo quyết định số 22a/TTKTTNĐMT ngày 16/9/2020. Chi tiết nội dung quy trình xem tại phụ lục; Quy trình đã được bàn giao cho đơn vị phối hợp, Hội Nông dân TP Uông Bí và Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Ninh để giới thiệu, duy trì và mở rộng mô hình.

(2) Xây dựng được mô hình trồng cà chua quả nhỏ quanh năm theo hướng hữu cơ tại Quảng Ninh

Nhóm nghiên cứu tiến hành xây dựng mô hình cà chua quả nhỏ vụ xuân hè 2022, kết quả thu được như sau:

-  Đặc điểm cấu trúc cây ba giống cà chua quả nhỏ vụ 1 - xuân hè năm 2022: Vị trí xuất hiện chùm hoa đầu tiên của cây phụ thuộc vào đặc tính của giống và điều kiện ngoại cảnh và được đánh giá bẳng số lá tới chùm hoa 1; trong đó giống cà chua quả nhỏ Thuý Hồng ra chùm hoa khi có 10,6 lá/cây, muộn hơn so với giống Golden Berry và Pareso lần lượt là 7,7 và 6,6 lá/cây; Ba giống đều có kiểu hình sinh trưởng là vô hạn, có chiều cao đạt 199,1-317,3 cm; Tỷ lệ đậu quả của 3 giống cà chua quả nhỏ dù trong điều kiện nhà màng mùa hè không che sáng, mùa hè nắng gắt và nóng vẫn đạt tỷ lệ đậu quả 62,7-71%.

- Tỷ lệ đậu quả: Điều kiện thời tiết trong thời gian ra chùm 3, 4, 5 đậu quả không thuận lợi, độ ẩm không khí cao, chêch lệch nhiệt độ ngày và đêm lớn. Nhiệt độ trong thời gian ra hoa cao do đó sự hình thành hạt phấn chịu ảnh hưởng khá lớn vào nhiệt độ khiến hoa bị rụng, tỷ lệ đậu quả giảm; ở chùm số 4 của CT3 chỉ đạt 39,6%.

- Mức độ nhiệm sâu bệnh hại cây: Trong mô hình cây, cây cà chua đã được ghép nên tỷ lệ cây bị nhiễm bệnh héo xanh vi khuẩn là rất thấp.

- Đặc điểm hình thái và chất lượng: Tổng số quả đã thu hoạch trên 1 cây: giống Pareso có số quả đã thu đạt cao tới 92,1 quả/cây, thấp nhất là giống đối chứng Thuý Hồng đạt 78,3 quả/cây; Khối lượng 1 quả của ba giống không có sai khác có ý nghĩa thống kê: trong vụ xuân hè 2022 giống đối chứng Thuý Hồng đạt 13,08 g/quả, lần lượt hai giống Pareso và Golden Berry là 13,68 và 14,24 g/quả.

- Năng suất và hiệu quả kinh tế: Do giống Pareso có số quả/cây nhiều hơn 6,6 – 13,8 quả/cây so với giống Golden Berry và Thuý Hồng; kết hợp với năng suất cá thể đạt cao 985,7 g/cây nên năng suất thực thu giống Pareso đạt 17,9 tấn/ha, vượt trội so với giống Thuý Hồng 1,8 tấn/ha. Giống Pareso và Golden Berry lại không sai khác có ý nghĩa thống kê với LSD0,05 = 1,27 tấn/ha. Giá bán của cà chua quả nhỏ thông dụng trên các trang thương mại điện tử phổ biến dao động từ 50.000 – 80.000 đ/kg. Giá bán cà chua quả nhỏ hữu cơ dao động từ 120.000 – 150.000 đ/kg.

Nhóm nghiên cứu tiến hành xây dựng mô hình cà chua quả nhỏ vụ hè thu 2022, kết quả thu được như sau:

Vụ hè thu là mô hình vụ thứ 2, lặp lại mô hình vụ 1 – xuân hè. Do vụ 2 - hè thu chỉ thu hoạch quả đến tháng 9/2022 theo thời gian thực hiện đề tài nên năng suất thực thu đạt 4,2 – 5,5 tấn/ha và kết quả không có sự sai khác có ý nghĩa thống kê giữa 3 giống cà chua quả nhỏ; kết quả này thấp hơn năng suất thực thu mô hình vụ 1 - xuân hè (16,1-17,9 tấn/ha). Trong đó, giống Pareso vẫn thể hiện khả năng chịu nhiệt tốt hơn so với giống Thuý Hồng qua tỷ lệ đậu quả, năng suất cá thể.

3 giống cà chua quả nhỏ Golden Berry, Pareso và Thuý Hồng áp dụng canh tác hữu cơ sinh trưởng khoẻ, mức độ nhiễm sâu bệnh hại thấp. Năng suất thực thu thu hoạch đến 9/2022 đạt 4,2-5,5 tấn/ha, năng suất lý thuyết đạt 11,3 – 19,8 tấn/ha; quả có mầu đỏ hoặc vàng tươi, vị chua nhẹ đến ngọt, độ brix đạt 6,4 - 8,0. Nhóm nghiên cứu đề nghị sử dụng 3 giống cà chua quả nhỏ Golden Berry, Pareso và Thuý Hồng áp dụng canh tác hữu cơ cho sản xuất vụ hè thu tại Quảng Ninh.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.