Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí cho ga đường sắt xanh, depot đường sắt xanh và đề xuất cơ chế, chính sách khuyến khích chuyển đổi nhà ga đường sắt, depot đường sắt theo tiêu chí xanh tại Việt Nam. (24/07/2026)

Hiện nay, giao thông xanh nói chung và ga đường sắt xanh, depot đường sắt xanh nói riêng đang nhận được sự quan tâm đáng kể vì những lợi ích thiết thực của nó đối với môi trường, doanh nghiệp và quốc gia, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Nhiều chuyên gia kinh tế và giới nghiên cứu trong lĩnh vực này đều có chung nhận định rằng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện nay thì việc chuyển đổi sang xu hướng xanh hóa là rất cần thiết.

Trên thế giới, thực tế tại các ga đường sắt và depot đường sắt thường cần một lượng lớn nguyên vật liệu, nhiên liệu, năng lượng, nước và không gian để thiết kế, xây dựng, vận hành và bảo trì. Điều này dẫn đến việc tạo ra một lượng lớn chất thải gây ô nhiễm đất, nước, không khí và hệ sinh thái. Một ga đường sắt, depot đường sắt được coi là xanh khi nó giúp giảm thiểu tác động tiêu cực mà nó để lại đối với môi trường và sức khỏe của con người. Việc sử dụng các vật liệu và tài nguyên bền vững sẽ hạn chế tối đa các tác động đến môi trường do mức tiêu thụ năng lượng tích hợp thấp. Đây là một trong những thông số chính đã được sử dụng để đánh giá trong quá trình xây dựng, cải tạo ga đường sắt xanh và depot đường sắt xanh.

Tại Việt Nam, sự phát triển kinh tế và xã hội trong những năm gần đây ngày càng nhanh chóng và mạnh mẽ, hệ thống ga đường sắt là cơ sở hạ tầng quan trọng của nhà nước và giao thông phổ biến và là động mạch quan trọng của nền kinh tế quốc dân để kết nối với các loại hình giao thông khác, khu vực và các quốc gia. Để hiện thực hóa sự phát triển bền vững trong quá trình xây dựng, vận hành ga đường sắt, depot đường sắt nhằm tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, con người và thân thiện với môi trường, chúng ta phải chú ý đến việc áp dụng công nghệ “xanh” trong xây dựng, cải tạo đường sắt,depot đường sắt. Có như vậy mới góp phần vào thực hiện mục tiêu đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050. Vì mục đích này, việc thiết lập các tiêu chuẩn đánh giá ga đường sắt xanh, depot đường sắt xanh của nước ta để chuẩn hóa và hướng dẫn xây dựng, cải tạo ga đường sắt, depot đường sắt hiện đại càng sớm càng tốt, sẽ trở thành sự phát triển tất yếu của ngành đường sắt Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu trong thời đại mới. Nghiên cứu này nhằm mục đích phát triển các tiêu chí đánh giá ga đường sắt xanh, depot đường sắt xanh theo định hướng trên thế giới, nhưng vẫn phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam. Trên cơ sở đó, đề xuất cơ chế, chính sách khuyến khích chuyển đổi nhà ga đường sắt, depot đường sắt theo tiêu chí “xanh” tại Việt Nam. Những kết quả này có ý nghĩa quan trọng đối với các hoạt động quản lý, định hướng chiến lược, cơ chế chính sách và công tác bảo vệ môi trường trong ngành đường sắt nói riêng và ngành giao thông vận tải nói riêng.

Vật liệu làm mái che cho Ke ga hành khách tại các ga đường sắt.

Trước thực trạng đó, Trường đại học Công nghệ Giao thông Vận tải đã tiến hành triển khai đề tài “Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí cho ga đường sắt xanh, depot đường sắt xanh và đề xuất cơ chế, chính sách khuyến khích chuyển đổi nhà ga đường sắt, depot đường sắt theo tiêu chí xanh tại Việt Nam” do TS. Phạm Thị Huế làm chủ nhiệm. Đề tài tập trung triển khai những nội dung chính sau: (1) Xây dựng bộ tiêu chí ga đường sắt xanh, depot đường sắt xanh làm cơ sở áp dụng cho các ga đường sắt, depot đường sắt xây dựng mới và các ga đường sắt, depot đường sắt hiện hữu chuyển đổi theo tiêu chí xanh. (2) Đề xuất cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ, lộ trình xây dựng mới, chuyển đổi các ga đường sắt, depot đường sắt xây dựng mới theo tiêu chí xanh; các ga đường sắt, depot đường sắt hiện hữu đầu tư, chuyển đổi theo tiêu chí xanh.

(1) Xây dựng bộ tiêu chí ga đường sắt xanh, depot đường sắt xanh làm cơ sở áp dụng cho các ga đường sắt, depot đường sắt xây dựng mới và các ga đường sắt, depot đường sắt hiện hữu chuyển đổi theo tiêu chí xanh:

Phát triển ga đường sắt xanh, depot đường sắt xanh là một xu hướng tất yếu trong ngành giao thông vận tải hiện đại, hướng tới sự phát triển bền vững. Đây không chỉ là việc nâng cấp cơ sở hạ tầng mà còn mang lại những lợi ích to lớn và toàn diện về môi trường, kinh tế và xã hội. Đầu tư vào ga và depot đường sắt xanh không chỉ là một khoản chi phí, mà là một sự đầu tư chiến lược cho tương lai. Nó tạo ra một vòng tuần hoàn lợi ích: bảo vệ môi trường, tiết kiệm chi phí, nâng cao sức khỏe con người và thúc đẩy sự phát triển bền vững của toàn xã hội.

Dưới đây là lợi ích của phát triển ga đường sắt xanh và depot đường sắt xanh

Đề tài đã xây dựng thành công một bộ tiêu chí đánh giá ga đường sắt xanh và depot đường sắt xanh hoàn chỉnh, khoa học và phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Bộ tiêu chí gồm 8 nhóm chính: (1) Sử dụng và quản lý năng lượng; (2) Quản lý vật liệu, chất thải; (3) Quản lý nước; (4) Chất lượng môi trường trong nhà; (5) Vị trí và môi trường; (6) Quản lý xây dựng; (7) Quản lý vận hành; và (8) Áp dụng các giải pháp tiên tiến. Hệ thống tiêu chí được lượng hóa bằng thang điểm 100 và khung xếp hạng 4 cấp độ (1 đến 4 sao), tạo ra một công cụ đo lường minh bạch và khả thi. Bộ tiêu chí được phát triển dựa trên cơ sở nghiên cứu sâu sắc kinh nghiệm quốc tế (đặc biệt là mô hình của Trung Quốc và Ấn Độ) và các hệ thống chứng nhận uy tín (LEED, BREEAM, LOTUS NC V3), đồng thời được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Quá trình khảo sát, tham vấn tại 9 ga, depot và lấy ý kiến 35 chuyên gia cho thấy sự đồng thuận rất cao về tính hợp lý và cần thiết của các tiêu chí đề xuất, khẳng định tính thực tiễn của sản phẩm. Nghiên cứu đã chỉ ra một cách có hệ thống thực trạng và khoảng cách lớn giữa hạ tầng đường sắt hiện hữu và các tiêu chuẩn xanh. Hầu hết các ga, depot cũ đều lạc hậu, thiếu hiệu quả trong sử dụng năng lượng, nước, vật liệu và chưa có hệ thống quản lý môi trường bài bản. Ngược lại, các công trình mới như tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông đã tiệm cận một phần với các tiêu chí xanh, cho thấy tiềm năng và hướng đi cho tương lai.

Sản phẩm quan trọng nhất của đề tài là đã xây dựng thành công Dự thảo Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) về Ga đường sắt xanh, Depot đường sắt xanh. Đây là cơ sở pháp lý kỹ thuật nền tảng, một công cụ thiết yếu để chuẩn hóa và đưa các định hướng chính sách vào thực tiễn triển khai trên toàn quốc.

(2) Đề xuất cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ, lộ trình xây dựng mới, chuyển đổi các ga đường sắt, depot đường sắt xây dựng mới theo tiêu chí xanh; các ga đường sắt, depot đường sắt hiện hữu đầu tư, chuyển đổi theo tiêu chí xanh:

Nhóm nghiên cứu đã rà soát và hệ thống hóa một cách toàn diện khung pháp lý hiện hành, khẳng định Việt Nam đã có một nền tảng chính sách vĩ mô vững chắc, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc thúc đẩy hạ tầng giao thông xanh. Các luật mới (Luật Đường sắt 2025, Luật Đất đai 2024) và các Nghị quyết đặc thù của Quốc hội đã tạo ra những cơ chế đột phá chưa từng có về vốn, đất đai (TOD), và thủ tục đầu tư. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những “khoảng trống” lớn trong việc thực thi. Rào cản chính không nằm ở cấp luật mà ở việc thiếu các văn bản hướng dẫn chi tiết, đặc biệt là một Nghị định của Chính phủ về mô hình TOD. Bên cạnh đó là sự thiếu vắng một bộ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia chuyên ngành cho ga xanh và những hạn chế về nguồn lực tài chính, năng lực kỹ thuật.

Kết quả khảo sát nhu cầu cho thấy sự đồng thuận tuyệt đối trong toàn ngành về sự cấp thiết phải ban hành các cơ chế, chính sách hỗ trợ cụ thể. Nhu cầu lớn nhất tập trung vào các ưu đãi tài chính (vốn, thuế, tín dụng xanh) và việc sớm ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật rõ ràng để làm cơ sở triển khai.

Trên cơ sở đó, đề tài đã đề xuất một “hệ sinh thái chính sách” đồng bộ và một lộ trình chuyển đổi khả thi. Các chính sách đề xuất tập trung vào việc hoàn thiện thể chế (ban hành Nghị định TOD, Thông tư hướng dẫn), các giải pháp tài chính (ưu đãi thuế, tín dụng, tăng ngân sách bảo trì), nâng cao năng lực và công nghệ. Lộ trình được đề xuất theo phương pháp kép: áp dụng bắt buộc tiêu chí xanh cho 100% ga, depot xây mới từ năm 2026; và triển khai theo từng giai đoạn có phân loại ưu tiên đối với các ga, depot hiện hữu được cụ thể như sau:

Bước 1: Phân loại nhà ga, depot hiện hữu thành 03 nhóm ưu tiên: Nhóm 1 (Ưu tiên cao): Các nhà ga trung tâm của đô thị loại đặc biệt và loại I (Ga Hà Nội, Ga Sài Gòn...), các ga đầu mối lớn, các depot chính của các tuyến metro, các ga depot thực hiện cải tạo, nâng cấp. Đây là những nơi có lưu lượng hành khách lớn nhất, tiêu thụ nhiều năng lượng nhất và có tiềm năng thương mại cao nhất; Nhóm 2 (Ưu tiên trung bình): Các nhà ga tại trung tâm các tỉnh, thành phố trực thuộc tỉnh; các ga liên vận quốc tế; các ga hàng hóa lớn; Nhóm 3 (cơ bản): Các nhà ga, trạm nhỏ còn lại trên toàn mạng lưới.

Bước 2: Ban hành lộ trình chuyển đổi bắt buộc theo từng nhóm:

 Đối với Nhóm 1: Giai đoạn 2028-2030: Bắt buộc phải hoàn thành việc đánh giá năng lượng (energy audit) và lập Kế hoạch chuyển đổi Xanh chi tiết, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt; Giai đoạn 2031-2040: Bắt buộc phải hoàn thành các hạng mục chuyển đổi cơ bản (ví dụ: thay thế 100% hệ thống chiếu sáng bằng đèn LED, lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời áp mái, áp dụng các giải pháp tiết kiệm nước); Đối với Nhóm 2: Lộ trình tương tự nhưng có thể lùi lại 3-5 năm so với Nhóm 1; Đối với Nhóm 3: Tập trung vào các giải pháp đơn giản, chi phí thấp. Bắt buộc hoàn thành việc thay thế hệ thống chiếu sáng và các giải pháp cơ bản khác trước năm 2035.

Bước 3: Ban hành chế tài xử lý: Chế tài tài chính: Các đơn vị quản lý nhà ga không hoàn thành lộ trình chuyển đổi đúng hạn sẽ bị cắt giảm kinh phí bảo trì, vận hành được cấp từ ngân sách nhà nước hằng năm; Chế tài về hoạt động: Đối với các nhà ga cũ trong khu vực TOD, việc không tuân thủ kế hoạch chuyển đổi xanh có thể là một điều kiện để hạn chế cấp phép cho các hoạt động kinh doanh, thương mại mới trong khu vực nhà ga.

Kết quả của đề tài ý nghĩa quan trọng đối với các hoạt động quản lý, định hướng chiến lược, cơ chế chính sách và công tác bảo vệ môi trường trong ngành đường sắt nói riêng và ngành giao thông vận tải nói riêng. Đồng thời, sản phẩm của đề tài cũng giúp thúc đẩy xây dựng, cải tạo ga đường sắt, depot đường sắt và phát triển dịch vụ vận tải đường sắt ngày càng tốt hơn.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.