Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình canh tác chuối theo hướng an toàn, giá trị hiệu quả kinh tế cao tại tỉnh Hải Dương (03/02/2026)

Ở Việt Nam, cây chuối đã được trồng phổ biến từ lâu đời, rải rác trong các vườn gia đình khắp cả nước từ đồng bằng, trung du, đến miền núi và có vai trò quan trọng trong đời sống nhân dân. Sản lượng chuối ở nước ta luôn đứng đầu trong tổng các loại cây ăn quả. Người ta ước tính, 1 ha trồng chuối đem lại giá trị sản phẩm bằng 3,8 ha trồng lúa, bằng 10 ha trồng lạc và bằng 6 ha trồng ớt.

Tứ Kỳ là một trong những huyện có diện tích trồng chuối lớn của tỉnh Hải Dương. Theo số liệu  tổng hợp năm 2020, Tứ Kỳ có hơn 400 ha trồng chuối, chủ yếu trồng trên những khu vườn tạp, khu vực đất bãi và cánh đồng chuyển đổi. Diện tích trồng chuối ở Tứ Kỳ chủ yếu tập trung tại các xã Đại Đồng, Quang Khải, Hà Thanh, Chí Minh.... Giống chuối trồng phổ biến là chuối Tây và chuối tiêu lùn, năng suất trung bình đạt 12-15 tấn/ha.

Các giống chuối dự kiến sẽ thực hiện trong đề tài bao gồm: giống chuối tiêu hồng nuôi cấy mô được BNN công nhận theo Quyết định số 242/QĐ-TT-CCN ngày 19/05/2011 của Cục trưởng Cục trồng trọt, giống chuối tây GL3-2 nuôi cấy mô được BNN công nhận giống sản xuất thử theo Quyết định số 429/QĐ-TT-CCN ngày 18/12/2019 của Cục trưởng Cục trồng trọt và giống chuối ngự Đại Hoàng đã được Cục Sở hữu trí tuệ đã ra Quyết định số 1895/QĐ-SHTT ngày 30/9/2009 về việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý “Chuối ngự Đại Hoàng” của huyện Lý Nhân tỉnh Hà Nam. Đây là các giống chuối hiện đang được thị trường chấp nhận và được các doanh nghiệp tìm kiếm thu mua. Chuối tiêu hồng với các ưu điểm dễ trồng, ít sâu bệnh, năng suất cao, thời gian thu hoạch nhanh, mẫu mã tương đối đẹp, đây là nguồn sản phẩm xuất khẩu rất có tiềm năng. Chuối tây GL3-2 là một trong những giống chuối tây đầu tiên được công nhận giống sản xuất thử phù hợp với điều kiện các tỉnh đồng bằng sông Hồng. Chuối ngự Đại Hoàng là giống chuối đặc sản có giá trị cao của tỉnh Hà Nam đã được công nhận chỉ dẫn địa lý. Chuối ngự có mẫu quả nhỏ vừa phải, vị ngọt, thơm đặc trưng rất phù hợp để làm quả ăn tươi. Các giống chuối trên đều sử dụng cây giống nuôi cấy mô sạch bệnh, có độ đồng nhất cao khi mang ra ngoài vườn trồng có khả năng sinh trưởng phát triển tương đương nhau. Vườn chuối được nuôi dưỡng từ giống nuôi cấy mô sẽ cho bà con thu hoạch đồng loạt, đáp ứng nguồn nguyên liệu cả về số lượng và chất lượng cho việc bán nội địa và xuất khẩu.

Để cây chuối có thể trở thành một sản phẩm mũi nhọn, có giá trị kinh tế của địa phương thì vấn đề cải thiện chất lượng của sản phẩm cũng như phát triển thêm các sản phẩm mới có chất lượng cao là vấn đề bức thiết, cần phải ưu tiên giải quyết. Việc quy hoạch được vùng trồng tập trung, sản phẩm được công nhận về chất lượng, quản lý quy trình sản xuất theo chuỗi giá trị cũng là giải pháp phát triển bền vững. Để hiện thực hóa các mục tiêu trên nhằm phát triển vùng sản xuất chuối theo chuỗi giá trị hàng hóa, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã thực hiện nhiệm vụ “Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình canh tác chuối theo hướng an toàn, giá trị hiệu quả kinh tế cao tại tỉnh Hải Dương”.

Nhóm nghiên cứu đã thực hiện nội dung, kết quả đạt được như sau:

Về kết quả khảo sát lựa chọn địa điểm: Điều kiện tự nhiên xã hội tại xã An Thanh và Xã Chí Minh huyện Tứ Kỳ phù hợp để phát triển cây chuối thành vùng sản xuất hàng hóa. Kết quả khảo sát đã lựa chọn được 9 hộ tham gia mô hình chuối tây GL3-2 (xã An Thanh 6 hộ, xã Chí Minh 3 hộ) quy mô 3ha, 6 hộ tham gia mô hình chuối tiêu hồng (xã An Thanh 3 hộ, xã Chí Minh 3 hộ), quy mô 2ha và 2 hộ tham gia mô hình chuối ngự Đại Hoàng ở xã An Thanh, quy mô 1ha.

Kết quả tập huấn kỹ thuật: Đơn vị chủ trì đề tài đã tổ chức 4 lớp tập huấn tại 2 xã, chuyển giao quy trình kỹ thuật canh tác cây chuối theo hướng an toàn cho 200 lượt người dân tại 02 xã An Thanh và xã Chí Minh (50 người/lớp x 4 lớp). Nội dung lớp Tập huấn về các quy trình canh tác 03 giống chuối (chuối tiêu hồng, chuối Tây GL3-2, chuối Ngự Đại Hoàng) theo hướng an toàn phù hợp với điều kiện địa phương cho bà con nông dân tham gia mô hình trồng chuối và các hộ khác có nguyện vọng mở rộng mô hình.

- Kết quả xây dựng mô hình:

+ Xây dựng Mô hình chuối tây GL3-3: quy mô 3ha tại xã An Thanh và xã Chí Minh. Cây sinh trưởng tốt, thân giả cao, to, chắc chắn, chiều cao thân giả trung bình ở 2 điểm dao động từ 376,9-378,1 cm, đường kính thân giả 76,2 - 76,5cm, tổng số lá hoạt động tại thời điểm trỗ buồng là 12,3-12,5 lá, thời gian sinh trưởng từ khi trồng đến khi trỗ buồng 360,1-362,2 ngày. Tỷ lệ cây trỗ buồng đạt 100% tại cả 2 mô hình. Sâu bệnh hại có xuất hiện tại các mô hình nhưng ở mức độ nhẹ, kiểm soát được. So với các vườn chuối đối chứng, các vườn mô hình có tỷ lệ phân hóa mầm hoađạt 100% sau 360 ngày trồng, tỉ lệ này ở vườn đối chứng là 93%. Các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển của các cây tại vườn mô hình đều cao hơn so với vườn đối chứng của người dân không tham gia mô hình.

+ Mô hình chuối tiêu hồng: quy mô 2ha tại xã An Thanh và xã Chí Minh. Mô hình sinh trưởng và phát triển tốt, thân giả cao trung bình ở 2 điểm dao động từ 225,9-228,3 cm, đường kính thân giả 18,5-18,7cm, tổng số lá hoạt động tại thời điểm trỗ buồng là 12,5-12,7 lá, thời gian sinh trưởng từ khi trồng đến khi trỗ buồng 235,7-238,8 ngày. Sâu bệnh hại có xuất hiện nhưng ở mức độ nhẹ, chưa gây ảnh hưởng nhiều đến cây trồng. So với các vườn chuối đối chứng, các vườn mô hình có tỷ lệ phân hóa mầm hoađạt 100% sau 240 ngày trồng, tỉ lệ này ở vườn đối chứng là 90%. Các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển của các cây tại vườn mô hình đều cao hơn so với vườn đối chứng của người dân không tham gia mô hình.

Mô hình thí nghiệm hoàn thiện quy trình kỹ thuật.

+ Mô hình chuối ngự Đại Hoàng tại xã An Thanh có quy mô 1ha, đang sinh trưởng tốt. Thân giả cao trung bình từ 263,7cm, đường kính thân giả 16,9cm, tổng số lá hoạt động tại thời điểm trỗ buồng là 12,1 lá, thời gian sinh trưởng từ khi trồng đến khi trỗ buồng 245,6 ngày. Tình hình sâu bệnh trên mô hình chuối ngự Đại Hoàng có xuất hiện ở mức độ nhẹ, không thành dịch bệnh và không gây ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng phát triển của cây. Xử lý bằng các loại thuốc BVTV sinh học trong đề tài rất hiệu quả và an toàn đối với người sản xuất cũng như môi trường. Ở địa phương hiện chưa có vườn nào giống chuối ngự Đại Hoàng. Tuy nhiên, khi so sánh với các giống chuối khác đã trồng như chuối tiêu hồng và chuối tây thái thì cây chuối ngự Đại Hoàng tới giai đoạn trỗ buồng đang sinh trưởng và phát triển rất tốt, tương đương với các loại khác tại địa phương.

Kết quả hoàn thiện quy trình canh tác 03 giống chuối (chuối tiêu hồng, chuối Tây GL3-2, chuối Ngự Đại Hoàng) đến giai đoạn trỗ buồng theo hướng an toàn phù hợp với điều kiện tỉnh Hải Dương: bón bổ sung 1kg phân bón HCSH/cây/năm và bổ sung Chế phẩm Tricodema với liều lượng 5 lit/ha x 5 lần/năm cho cả 3 loại chuối.

Kết quả tuyên truyền: Mô hình canh tác chuối theo hương an toàn được thực hiện tại xã An Thanh và Xã Chí Minh là những xã có truyền thống canh tác chuối của huyện Tứ Kỳ. Trong quá trình thực hiện, mô hình sinh trưởng phát triển rất tốt, cán bộ kỹ thuật của Đề tài thường xuyên có mặt tại mô hình để theo dõi và hướng dẫn kỹ thuật. chính vì vậy các vườn tham gia mô hình thường xuyên được bà con trồng chuối xung quanh tới tham quan, trao đổi kinh nghiệm cũng như học hỏi các kỹ thuật mới. Do ảnh hưởng của cơn bão số 3 năm 2024 nên Đề tài đã được phê duyệt điều chỉnh giảm nội dung tổ chức hội thảo đầu bờ do toàn bộ cây của 3 mô hình bị gãy đổ không có khả năng khắc phục nên không thể tổ chức hội thảo để thăm quan, giới thiệu kết quả mô hình. Ban chủ nhiệm Đề tài cũng đã phối hợp với Trung tâm Thông tin của Sở Khoa học và Công nghệ Hải Dương để xây dựng bài báo, các nội dung video để tuyên truyền về Kết quả thực hiện của Đề tài cũng như làm tài liệu tham khảo cho bà con có mong muốn tìm hiểu và học hỏi; Bài báo: Đề tài đã có 01 bài báo đăng tại Bản tin Khoa học và Công nghệ Hải Dương số 6 - 12/2024; Video: Đề tài đã xây dựng được 02 Video tuyên truyền.

Tuy nhiên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Ban chủ nhiệm gặp phải một số khó khăn sau: Vướng mắc trong các thủ tục tài chính: Trong suốt quá trình triển khai, đơn vị chủ trì đã gặp nhiều khó khăn do các vướng mắc liên quan đến thủ tục tài chính. Các quy trình phê duyệt và thanh quyết toán chậm trễ, dẫn đến việc đơn vị không thể thực hiện đấu thầu mua bán vật tư đúng thời hạn. Cụ thể, đề tài đã được triển khai từ tháng 2/2022 nhưng đến tháng 9/2023 mới hoàn thành thủ tục đấu thầu. Sự chậm trễ này đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ triển khai công việc; Thiệt hại do bão Yagi: Bão Yagi đã gây thiệt hại nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả nghiên cứu. Toàn bộ 100% diện tích cây trên cả ba mô hình đều bị gãy đổ ngang thân, không thể phục hồi. Tình trạng này đã khiến Ban chủ nhiệm đề tài không thể đánh giá được năng suất, ảnh hưởng đến việc đánh giá hiệu quả của đề tài.

Để khắc phục khó khăn trên Ban chủ nhiệm có những khuyến nghị sau: Kiến nghị tới các cơ quan chính quyền địa phương. Rà soát cùng với Sở ban ngành, phòng ban liên quan về chủng loại, diện tích, năng suất cây chuối trên địa bàn để tìm ra các diện tích cần được chăm sóc đồng bộ áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm tăng năng suất, chất lượng và sản xuất theo hướng hàng hoá định hướng an toàn. Góp phần tăng hiệu quả kinh tế cho người dân cũng như cải thiện đời sống cho người dân; Áp dụng biện pháp kỹ thuật đã được hoàn thiện cho những diện tích trên địa bàn để đạt được hiệu quả đưa tên tuổi của sản phẩm chuối Tú Kỳ có thương hiệu và chất lượng để tham gia cạnh tranh tại các thị trường lớn không chỉ trong nước mà còn trên các thị trường quốc tế khó tính.

Kiến nghị tới Các tổ chức, người dân: Các hợp tác xã tại các xã làm đầu mối tổ chức vận động cho các xã viên, hộ nông dân tham gia các buổi trao đổi nói chuyện, các buổi tập huấn hướng dẫn kỹ thuật và chủ động áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiến bộ để hoàn thiện hơn nữa về kinh nghiệm sản xuất chuối của hợp tác xã, cá nhân nhằm góp phần sản xuất hiệu quả hơn đưa địa phương lên sản xuất hàng hoá, tập trung chuyên nghiệp.

Kiến nghị với các hộ tham gia mô hình của Dự án: nên sử dụng chồi mầm của các giống chuối nuôi cấy mô của Đề tài làm nguồn giống cho năm tiếp theo (mỗi cây có thể lấy 1-2 chồi làm giống cho vụ 2)

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.