Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Xây dựng mô hình điểm nâng cao năng suất chất lượng: Hướng đi thiết thực cho doanh nghiệp Gia Lai (17/07/2026)

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã trở thành yếu tố sống còn quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) được xem là động lực cốt lõi cho tăng trưởng kinh tế bền vững, nhất là khi các nguồn lực đầu vào truyền thống như lao động và vốn ngày càng hạn chế. Tuy vậy, so với các quốc gia trong khu vực, năng suất lao động của Việt Nam vẫn ở mức thấp, một phần do công nghệ sản xuất còn lạc hậu ở không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa, nguồn nhân lực kỹ thuật cao còn thiếu hụt, và hệ thống quản lý cùng các công cụ cải tiến hiện đại chưa được áp dụng phổ biến.

Nhằm giải quyết bài toán này ở tầm quốc gia, ngày 31/8/2020 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa giai đoạn 2021-2030 theo Quyết định số 1322/QĐ-TTg, với mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 100 doanh nghiệp trên cả nước được hướng dẫn áp dụng đồng bộ các giải pháp nâng cao năng suất chất lượng để trở thành mô hình điểm nhân rộng. Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành Kế hoạch số 1866/KH-UBND giai đoạn 2022-2025, đặt mục tiêu đến năm 2025 khoa học công nghệ đóng góp khoảng 40-43% vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh thông qua năng suất các nhân tố tổng hợp, đồng thời xây dựng ít nhất 4 mô hình điểm về cải tiến năng suất tại doanh nghiệp, hỗ trợ nhiều bệnh viện, trường học áp dụng các công cụ quản lý tiên tiến.

Tuy nhiên, thực tế triển khai tại một tỉnh miền núi biên giới như Gia Lai cho thấy không ít khó khăn. Là địa phương có thế mạnh về nông, lâm nghiệp với các sản phẩm chủ lực như chè, hồ tiêu, cà phê, mía đường, nhưng nhiều doanh nghiệp, bệnh viện, trường học trên địa bàn vẫn còn thiếu hệ thống quản lý chất lượng đồng bộ, quy trình sản xuất phần lớn dựa vào kinh nghiệm, thiếu tiêu chuẩn sản phẩm rõ ràng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và khả năng mở rộng thị trường. Chính từ yêu cầu thực tiễn cấp bách đó, nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh mang tên "Xây dựng mô hình điểm nâng cao năng suất chất lượng dựa trên việc áp dụng các hệ thống, tiêu chuẩn, công cụ cải tiến năng suất và các giải pháp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cho các doanh nghiệp tỉnh Gia Lai" do Công ty TNHH STI Việt Nam chủ trì thực hiện, đã được UBND tỉnh Gia Lai phê duyệt triển khai, với mã số KHGL-02-22, thời gian thực hiện 18 tháng từ tháng 12/2023 đến tháng 6/2025 và tổng kinh phí hơn 2.086,9 triệu đồng, trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ 1.750 triệu đồng.

Chuyên gia hướng dẫn lãnh đạo HTX về xây dựng chuẩn hoá quy trình.

Mục tiêu xuyên suốt của nhiệm vụ là xây dựng thành công các mô hình điểm về nâng cao năng suất chất lượng, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa và nhân rộng cho cộng đồng doanh nghiệp toàn tỉnh. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhóm thực hiện đã lựa chọn 24 đơn vị tham gia, bao gồm 18 doanh nghiệp, 2 bệnh viện và 4 trường học, tương ứng với 6 nhóm công cụ cải tiến năng suất chất lượng khác nhau: cải tiến hiệu suất tổng thể (TPI), hạch toán chi phí dòng nguyên liệu (MFCA), sản xuất tinh gọn (LEAN), thực hành 5S, tích hợp hệ thống quản lý với công cụ cải tiến, và xây dựng áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Bước đi đầu tiên và mang tính nền tảng của nhiệm vụ là xây dựng bộ tiêu chí khách quan để lựa chọn đúng đối tượng tham gia. Đội ngũ chuyên gia thực hiện nhiệm vụ đã thiết kế thành công 6 bộ phiếu khảo sát chuyên biệt cho từng loại hình tổ chức và từng công cụ cải tiến, mỗi bộ đều được cấu trúc theo ba phần: thông tin chung về đơn vị, bộ tiêu chí khảo sát chuyên sâu theo các trụ cột kỹ thuật, và phần ghi nhận đề xuất, mong muốn của đơn vị tham gia. Chẳng hạn, bộ tiêu chí dành cho trường học tập trung vào 7 trụ cột với 18 tiêu chí liên quan đến thực hành 5S; bộ tiêu chí cho bệnh viện gồm 27 tiêu chí thuộc 6 trụ cột đánh giá mức độ sẵn sàng áp dụng LEAN; còn đối với doanh nghiệp, quá trình khảo sát được thực hiện qua hai giai đoạn, từ sàng lọc sơ bộ với 35 tiêu chí thuộc 8 trụ cột cho đến đánh giá chuyên sâu bằng các bộ công cụ dành riêng cho từng mô hình cải tiến cụ thể.

Trên cơ sở bộ tiêu chí đó, quy trình lựa chọn đơn vị tham gia được triển khai qua 4 bước: khảo sát thu thập thông tin thực địa qua phỏng vấn trực tiếp lãnh đạo, cán bộ chủ chốt; phân tích dữ liệu theo 4 nhóm tiêu chí với trọng số cụ thể (pháp lý và quy mô doanh nghiệp 20%, mức độ phù hợp với công cụ cải tiến 40%, cam kết của lãnh đạo 20%, nguồn lực sẵn có 20%); chấm điểm trên thang 100 để lập danh sách sơ tuyển với ngưỡng từ 70 điểm; và thẩm định, quyết định danh sách chính thức. Cách làm này đảm bảo việc lựa chọn 24 đơn vị được thực hiện khách quan, minh bạch, sát với thực trạng của từng loại hình tổ chức.

Song song với việc lựa chọn đối tượng, nhiệm vụ đã xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức 2 khóa đào tạo về áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn và công cụ cải tiến năng suất chất lượng cho khoảng 60 doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh, thu hút 142 học viên đến từ 116 đơn vị tham gia học tập. Đây là bước chuẩn bị quan trọng nhằm trang bị kiến thức nền tảng cho đội ngũ quản lý và kỹ thuật viên trước khi bước vào giai đoạn tư vấn áp dụng thực tế tại từng đơn vị.

Trọng tâm và cũng là phần việc công phu nhất của nhiệm vụ chính là quá trình tư vấn, hướng dẫn trực tiếp 24 mô hình điểm. Với công cụ 5S, bốn trường học gồm THPT Lý Thường Kiệt, THPT Trần Cao Vân, THPT Lương Thế Vinh và THPT Nguyễn Chí Thanh đã được hỗ trợ xây dựng môi trường học tập, làm việc ngăn nắp, khoa học hơn, qua đó góp phần rèn luyện ý thức kỷ luật và tinh thần trách nhiệm cho học sinh. Với công cụ LEAN, hai cơ sở y tế là Bệnh viện Mắt Cao Nguyên và Trung tâm Y tế thị xã An Khê đã được hướng dẫn xây dựng sơ đồ dòng giá trị để nhận diện chính xác các điểm nghẽn trong quy trình khám chữa bệnh, từ đó tối ưu hóa dòng công việc và nâng cao sự hài lòng của người bệnh. Với công cụ TPI, hai doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp là Công ty Đào Tiến Phát Farm và Công ty Nông dân Việt Gia Lai đã xây dựng được hệ thống quản lý chất lượng bài bản theo tiêu chuẩn ISO 9001:2015, kiểm soát tốt hơn chất lượng sản phẩm đầu ra.

Đáng chú ý, công cụ hạch toán chi phí dòng nguyên liệu MFCA đã mang lại những kết quả kinh tế rất cụ thể và có thể đo lường được. Tại Công ty TNHH MTV Gái Thành, sau khi áp dụng các giải pháp cải tiến dựa trên phân tích MFCA, tổng tổn thất vật chất trong quá trình sản xuất đã giảm tới 43,4%, đồng thời sản lượng sản phẩm chính tăng 12,8%. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp và dịch vụ Đức Khang Gia Lai, việc đầu tư công nghệ mới dựa trên kết quả phân tích MFCA đã giúp giảm 25% điện năng tiêu thụ trong khi vẫn tăng 33% sản lượng tinh dầu. Đây là những minh chứng sinh động cho thấy các công cụ cải tiến năng suất chất lượng, dù không đòi hỏi vốn đầu tư lớn, vẫn có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc cắt giảm lãng phí và nâng cao hiệu suất sử dụng nguồn lực.

Bên cạnh đó, nhóm thực hiện đã hướng dẫn 8 doanh nghiệp khác áp dụng đồng thời hệ thống quản lý và công cụ cải tiến năng suất chất lượng, xây dựng lộ trình tiến tới sản xuất thông minh, dịch vụ thông minh; đồng thời hỗ trợ 6 doanh nghiệp xây dựng, áp dụng tiêu chuẩn cơ sở và hoàn thiện hồ sơ pháp lý để công bố sản phẩm, trong đó có Hợp tác xã Nông nghiệp và dịch vụ Kông Yang, Công ty cổ phần Chiến Thắng, Công ty TNHH Công nghệ sinh học Enzyme Việt Nam, Hợp tác xã Nông nghiệp và dịch vụ An Nhiên, Hợp tác xã Organic Phú Lợi và Công ty TNHH Tòng Tâm Gia Lai. Việc xây dựng thành công tiêu chuẩn cơ sở đã tạo điều kiện thuận lợi để các đơn vị này tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và tiếp cận những thị trường đòi hỏi cao về chất lượng sản phẩm.

Sau 18 tháng triển khai, nhiệm vụ đã tổ chức thêm một hội thảo chia sẻ kinh nghiệm áp dụng hệ thống quản lý và công cụ cải tiến tiên tiến cho khoảng 50-70 doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh, đồng thời thực hiện 6 bài viết phổ biến kết quả triển khai theo từng công cụ hỗ trợ, được đăng tải công khai để cộng đồng doanh nghiệp có thể tham khảo, học hỏi. Đánh giá tổng thể cho thấy toàn bộ 10 sản phẩm theo thuyết minh ban đầu của nhiệm vụ đều đạt yêu cầu về chất lượng khoa học, tính thực tiễn và tính xác nhận từ chính các đơn vị áp dụng mô hình.

Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế, nhiệm vụ còn tạo ra những tác động tích cực về mặt xã hội và môi trường. Việc tổ chức đào tạo cho 142 học viên từ 116 đơn vị đã góp phần hình thành một lực lượng nòng cốt có khả năng duy trì và phát triển hoạt động cải tiến năng suất chất lượng một cách bền vững tại địa phương, ngay cả sau khi nhiệm vụ kết thúc. Việc áp dụng công cụ MFCA và các giải pháp LEAN cũng giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn những tổn thất về nguyên vật liệu và phát thải ra môi trường, từ đó xây dựng các giải pháp giảm thiểu rác thải, nước thải và khí thải, đồng thời tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, hướng đến mô hình sản xuất xanh và tuần hoàn phù hợp với định hướng phát triển bền vững của tỉnh.

Có thể khẳng định, nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh "Xây dựng mô hình điểm nâng cao năng suất chất lượng dựa trên việc áp dụng các hệ thống, tiêu chuẩn, công cụ cải tiến năng suất và các giải pháp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cho các doanh nghiệp tỉnh Gia Lai", mã số KHGL-02-22, do Công ty TNHH STI Việt Nam là tổ chức chủ trì và TS. Trần Nguyên Các làm chủ nhiệm, đã hoàn thành đầy đủ các mục tiêu, nội dung và sản phẩm đề ra trong thuyết minh ban đầu. Từ việc xây dựng bộ tiêu chí lựa chọn khách quan, tổ chức đào tạo nâng cao nhận thức, đến tư vấn trực tiếp xây dựng thành công 24 mô hình điểm tại các doanh nghiệp, bệnh viện và trường học, nhiệm vụ đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của việc áp dụng đồng bộ các hệ thống quản lý, tiêu chuẩn và công cụ cải tiến năng suất chất lượng ngay trong điều kiện đặc thù của một tỉnh miền núi, biên giới. Kết quả không chỉ giúp 24 đơn vị cải thiện trực tiếp hiệu quả hoạt động, mà quan trọng hơn, đã tạo ra những mô hình điểm thành công để các doanh nghiệp, tổ chức khác trên địa bàn tỉnh học hỏi và nhân rộng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu mà Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa giai đoạn 2021-2030 đã đặt ra ở cấp độ địa phương.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu tại Trung tâm Công nghệ thông tin và truyền thông Hải Phòng./.