Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Xây dựng mô hình nhân giống, sản xuất sen theo chuỗi giá trị gắn với phát triển du lịch và nâng cao thương hiệu sen phố hiến tại tỉnh Hưng Yên (15/07/2026)

Hưng Yên là tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng được cấu tạo các trầm tích thuộc kỷ Đệ Tứ, có nhiều diện tích đất trũng, rất có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển hoa sen. Trước đây ở Hưng Yên đã có một số địa phương trồng sen, diện tích lên đến hàng trăm ha, nhưng là các giống sen cũ, năng suất thấp, hiệu quả không cao, do vậy người dân không mặn mà phát triển cây sen, chính vì bậy hiện nay diện tích trồng sen trong tỉnh chỉ còn khoảng 90ha và chủ yếu trồng giống sen cũ để lấy gương sen, hạt sen theo dạng bán canh.

Mặc dù diện tích đất nông nghiệp ở Hưng Yên không nhiều, nhưng diện tích ao, hồ, đầm lầy, đất trũng vẫn còn rải rác khá lớn ở trong tỉnh như Khoái Châu, Phù Cừ, Kim Động, Ân Thi... Nếu như người dân ở Hưng Yên được tiếp nhận những giống sen mới, quy trình phù hợp, cho năng suất, chất lượng cao và phát triển theo chuỗi, gắn kết giữa người sản xuất với các doanh nghiệp chế biến, iêu thu  sản phẩm thì không những trồng sen mang lại lợi ích về kinh tế, mà còn mang lại các lợi ích khác về xã hội, môi trường và góp phần phát triển du lịch ở Hưng Yên.

Với nhưng điều kiện thuận lợi nêu trên, tỉnh Hưng Yên đã ban hành Nghị quyết số 06/NQ-TU ngày 27/6/2016 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên về Chương trình phát triển nông nghiệp theo hướng CNH-HĐH, giá trị gia tăng cao, bền vững gắn với xây dựng nông thôn mới tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2016-2023, định hướng đến năm 2030. Nghị quyết nêu rõ, cần ưu tiên trong phát triển nông nghiệp theo hướng áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích, ưu tiên phát triển các loại cây trồng là đặc sản, phát triển nông nghiệp theo chuỗi, gắn với phát triển du lịch, tạo sự phát triển an toán, bền vững, thân thiện với môi trường.

Xuất phát từ những lý do trên, Hợp tác xã Tiến Châu phố Hiến tiến hành triển khai dự án Xây dựng mô hình nhân giống, sản xuất sen theo chuỗi giá trị gắn với phát triển du lịch và nâng cao thương hiệu sen phố hiến tại tỉnh Hưng Yên do ThS, Nguyễn Thị Chuyên làm chủ nhiệm.

Dự án được triển khai với mục tiêu Ứng dụng công nghệ tiến tiến để xây dựng mô hình nhân giống, trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch, sơ chế, bảo quản, tiêu thụ các sản phẩm hoa sen gắn với phát triển du lịch theo chuỗi giá trị, nhằm góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng vùng đất trồng lúa trũng kém hiệu quả sang cây sen, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân.

Từ mục tiêu của dự án nhóm nghiên cứu tiến hành triển khai các nội dung, kết quả thu được như sau:

(1) Đã hỗ trợ ứng dụng công nghệ, tiếp nhận được 04 quy trình công nghệ nhân giống, trồng, chăm sóc phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch, sơ chế, đóng gói, bảo quản sen cho 04 loại sen: lấy hoa, lấy hạt, lấy ngó, lấy củ. Các quy trình này phù hợp với điều kiện sinh tháo của địa phương, đem lại hệu quả kinh tế cao gấp 1,2 đến 1,5 lần so với thông thường. Hiện nhóm nghiên cứu đã làm chủ quy trình công nghệ và đang tiếp tục hỗ trợ ứng dụng công nghệ cho các đơn vị khác.

(2) Tổ chức đào tạo chuyên sâu cho 5 cán bộ kỹ thuật viên cơ sở và tập huấn kỹ thuật cho 100 lượt người là nông dân sản xuất tại địa bàn triển khai sự án về kỹ thuật nhân giống, trồng, chăm sóc phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch, sơ chế, đóng gói, bảo quản sen cho 04 loại sen: lấy hoa, lấy hạt, lấy ngó, lấy củ có giá trị cao tại tỉnh Hưng Yên. Các cán bộ đạo tạo, tập huận đã nắm vững và làm chủ được các quy trình công nghệ của dự án, họ là những hạt nhân để triển khai và thực hiện dự án thành công đồng thời khi dự án kết thúc họ là nhừng người chuyển giao để nhân rộng mô hình.

(3) Xây dựng thành công các mô hình:

Mô hình nhân giống sen lấy hoa, lấy hạt, lấy ngó, lấy củ quy mô 5.027m² nhân được 56.045 cây (củ) các loại, các cây giống nhân ra có chất lượng, đảm bảo các chỉ tiêu kỹ thuật để đưa vào mô hình sản xuất hoa thương phẩm cho 2 loại sen lấy ngó và lấy củ. Cây có 2-3 đốt, các đốt đều có bộ rễ khỏe, mỗi cây có ít nhất 1 lá, lá xanh, không dập nát, không sâu bệnh hại, khi trồng đảm bảo tỷ lệ sống > 90%.

Mô hình trổng, chăm sóc phòng trừ sâu bệnh cho sem gắn với phát triển du lịch, bao gồm 4 loại sen lấy hoa, lấy hạt, lấy ngó, lấy củ với tổng số 100.000m² cụ thể như sau:

- Đối với sen Tầy Hồ lấy hoa: Năng suất hoa sen đạt >50.000 bông/ha/năm. Sản lượng hoa đạt 146.235 bông. Chiều dài cành hoa là 58,7cm; đường kính nụ hoa khi chưa nở là 5,0cm, đường kính bông hoa khi nở 20,4cm, số cánh hoa là 100 cánh, hoa đồng đều, mầu sắc đẹp, không bị sâu bệnh.

- Đối với sen Mặt Bằng lấy hạt: Hạt sen đạt >3,0 tấn/ha. Sản lượng sen đạt 7,483 tấn. Chiều dài hạt sen đạt 13,7mm; đường kính hạt đạt 9,4mm, hạt sen tròn đồng đều, mẩy, màu sáng, không sâu bệnh, không bị dập nát, có chất lượng cao, đảm bảo các tiểu chuẩn để chế biến.

- Đối với sen Oga để lấy ngó: Sản lượng ngó đạt 7,56 tấn. Chiều dài ngó sen đạt 100,8 cm, chu vi ngó sen 1,56 cm, ngó trắng, đều không bị dập nát, đảm bảo các tiêu chuẩn để chế biến.

- Đối với sen Kanasumi lấy củ: Sản lượng củ đạt 13,356 tấn. Chiều dài củ là 25,8 cm, chu vi củ đạt 7,6 cm, củ trắng, đều, không bị dập nát, có chất lượng cao, là sản phẩm an toàn so với tiêu chuẩn an toàn thực phẩm công bố trên thế giới, đảm bảo các tiêu chuẩn để chế biến.

Mô hình sơ chế, đóng gói, bảo quản hoa và sản phẩm từ sen, với quy mô 500m². Công suất 1,0-1,5 tấn/năm. Sản xuất được 205,6 kg chè sen, 325 kg mứt sen, sơ chế được 4.060,4 kg hạt sen đã qua sơ chế, các sản phẩm đều đạt tiêu chuẩn vệ sinh an oàn thực phẩm.

Như vậy, sau 30 tháng thực hiện, dựa án đã hình thành tập quán canh tác sản xuất các sản phẩm sen theo quy mô lớn, từ đố sẽ nhân rộng ra các vùng khác. Tạo dụng mô hình liên kế giữa 4 nhà. Tạo  dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho công nghiệp hóa nống thôn. Đào tạo, phát triển được nguồn nhân lực khoa học kỹ thuật và nông dân có trình độ, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn.

Việc phát triển nhân rộng mô hình sẽ góp phần xây dựng ngành sản xuất sản phẩm sen theo hướng nông nghiệp  công nghệ cao; góp phần thay đổi cơ cấu cây trồng, thay đổi tập quán canh tác truyền thống sang thâm canh tiến tiến hiệu quả và bền vững.

Trồng cây sen trên cánh đồng mẫu lớn gắn với du lịch sinh thái và du lịch tâm linh cũng là một hướng phát triển mới của vùng sẽ nâng cao nhận thức của người dân trong việc sản xuất nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái và dịch vụ từ đó thúc đẩy du lịch sinh thái của vùng phát triển tạo thêm công ăn việc làm cho người dân địa phương.

Trên cơ sở kết quả triển khai thực hiện dự án, nhóm nghiên cứu đề xuất phương án nhân rộng cá mô hình dự án như sau:

- Xây dựng  quy hoạch, kế hoạch vùng sản xuát đối tượng sản xuất, quy mô sản xuất làm cơ sở mở rộng các mô hình: Tăng diện tích nhân giống lên 10.000m² và diện tích trồng sen thương phẩm lên 20ha sau kết thúc dự án 1 năm; Sau khi kết thúc dự án 2 năm, tăng diện tích sản xuất giống và sản xuất sen thương phẩm lên 5 lần so với quy mô của dự án; Sau 3 năm có thế mở rộng diện tích sản xuất sen ra các địa phương khác có điều kiện tượng tự tại các huyện khác, cũng như các vùng khác.

- Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền nhằm giới thiệu kết quả các mô hình; đồng thời vận động các hộ trồng sen áp dụng khoa học kỹ thuật, thâm canh trong sản xuất.

Kết quả của đề tài cho thấy định hướng phát triển của Hưng Yên tập trung vào việc cân bằng giữ phát triển hạ tầng hiện đại, mở đô thị và việc bảo tồn, khai thác giá trị văn hóa, lịch sử cùng đất phố Hiến mà dự án là một phần quan trọng trong trụ cột du lịch.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.