Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Xây dựng mô hình sản xuất thương phẩm giống nghệ N8, gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm tại tỉnh Hải Dương (nay là thành phố Hải Phòng) (24/02/2026)

Nghệ là cây ưa ẩm, ưa sáng nhưng có thể chịu được nơi bóng râm nhẹ; cây có biên độ sinh thái rộng, thích nghi được với nhiều tiểu vùng khác nhau. Từ nơi có khí hậu nhiệt đới điển hình, nhiệt độ trung bình từ 25-26°C ở các tỉnh phía nam (không có mùa đông lạnh) đến những nơi có khí hậu cận nhiệt đới núi cao phía bắc, nhiệt độ trung bình dưới 20°C, với mùa đông lạnh kéo dài, nghệ vẫn tồn tại và sinh trưởng tốt. Hải Dương là một vùng đất phì nhiêu, được thiên nhiên ưu đãi, có điều kiện khí hậu thuận lợi, đặc trưng của vùng Đồng bằng Sông Hồng thích hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của các loại cây trồng nói chung và cây màu nói riêng, nơi đây có truyền thống canh tác cây rau màu nên có thể đưa cây nghệ bổ sung vào cơ cấu cây trồng của tỉnh, nhằm tăng hiệu quả kinh tế, gia tăng sản phẩm cây trồng mới, tạo vùng nguyên liệu phát triển bền vững phục vụ chế biến và xuất khẩu về sau. Giống nghệ N8 trồng trên đất bãi ven sông hoặc trên đất đồi núi thấp là rất phù hợp. Nghệ có thể trồng xen canh với cây đậu tương, lạc nhằm tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích tại một số huyện, thành phố như: Cẩm Giàng, Nam Sách, Chí Linh, Thanh Miện... Mặt khác cây nghệ vốn đầu tư ít, không cần công chăm sóc nhiều rất phù hợp với xu thế dịch chuyển lao động từ ngành nông nghiệp sang các ngành khác ở nông thôn hiện nay. Ở Hải Dương nói chung và Chí Linh nói riêng, cây nghệ được trồng từ lâu với diện tích nhỏ lẻ và phân tán. Giống nghệ hiện đang được trồng phổ biến là giống nghệ vàng. Sản phẩm chủ yếu làm gia vị và chưa có các đơn vị đứng ra bao tiêu sản phẩm. Giống nghệ N8 là giống địa phương có nguồn gốc thu thập ở Bá Thước, Thanh Hóa được chọn lọc từ tập đoàn nghệ đang bảo tồn tại Trung tâm Tài nguyên thực vật. Nghệ N8 thuộc loại hình sinh trưởng nhanh, khỏe, chống chịu tốt với điều kiện nóng, hạn, rầy xanh, bệnh thối củ, thích ứng với các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc và Bắc Trung bộ. Nghệ N8 có TGST dao động từ 250-253 ngày, khối lượng lớn, ruột đỏ, năng suất trung bình cao 36,2 tấn/ha, chất lượng tốt, hàm lượng Curcumin 6,6%, hàm lượng tinh dầu cao 2,7%. Giống nghệ N8 thích ứng trên đất phù sa trên sông và nội đồng, giàu mùn, thoát nước, tầng canh tác dày 20 - 40 cm, độ cao <2.000 m so với mặt nước biển, nhiệt độ trung bình năm 20 - 28°C, lượng mưa 1.500 - 2.500 mm/năm. Từ các đặc tính sinh học, sinh thái kể trên, có thể thấy tỉnh Hải Dương với điều kiện khí hậu và đất đai hiện có rất phù hợp cho sản xuất các loài cây màu nhiệt đới trong đó có cây nghệ. Xuất phát từ nhu cầu sử dụng và hướng phát triển bền vững, tạo vùng chuyên canh cây gia vị và cây dược liệu trên đất bãi và đất lúa kém hiệu quả, tạo ngành sản xuất ổn định và tạo vùng nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Vì vậy, Trung tâm Tài nguyên thực vật chủ trì thực hiện nhiệm vụ “Xây dựng mô hình sản xuất thương phẩm giống nghệ N8, gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm tại tỉnh Hải Dương”, ThS. Nguyễn Thị Hằng làm chủ nhiệm.

Hội thảo đầu bờ trong khuôn khổ đề tài diễn ra năm 2023.

Trên cơ sở khảo sát, đề tài lựa chọn xã Hoàng Hoa Thám, thành phố Chí Linh để triển khai thực hiện, phối hợp với Hợp tác xã nông nghiệp xã Hoàng Hoa Thám tiến hành khảo sát chọn các thôn và các hộ có khả năng đáp ứng các tiêu chí đề ra. Đề tài đã tập huấn cho 100 hộ tham gia xây dựng mô hình về quy trình kỹ thuật trồng nghệ N8. Mô hình được triển khai trên diện tích 4ha với 20 hộ tham gia thực hiện đề tài.

Nghiên cứu thời gian sinh trưởng của cây nghệ N8 trong mô hình cho thấy, thời gian này phụ thuộc vào các yếu tố như: thời vụ trồng, điều kiện thời tiết, điều kiện canh tác... Nghệ ở giai đoạn đầu cây mọc mầm và sinh trưởng khá chậm. Thời gian theo dõi được từ khi trồng đến khi mọc mầm của cây nghệ N8 ở các mô hình biến động từ 40 đến 45 ngày. Tỷ lệ mọc mầm khá cao, các mô hình đều đạt >90%. Trong đó, mô hình năm 2024 có độ đồng đều cao đều đạt từ 90% trở lên, mô hình năm 2023 là thấp hơn chỉ đạt 82%. Hầu hết các mô hình đều sinh trưởng phát triển biến động từ 285 đến 295 ngày. Khả năng sinh trưởng, phát triển của cây nghệ N8 được đánh giá thông qua các chỉ tiêu như: chiều cao cây, số cây/khóm, số lá/cây. Các chi tiêu theo dõi được thực hiện ở thời điểm 200 ngày sau mọc. Nghiên cứu cho thấy, nghệ sinh trưởng, phát triển nhanh, quá trình tăng trưởng chiều cao, số nhánh,… tăng mạnh sau khoảng thời gian sau khi kết thúc mọc mầm đến khi ổn định bộ lá. Năm 2024, chiều cao cây đạt giá trị 160,9cm và số lá trên cây đạt giá trị 10,1cm tăng cao, số cây/khóm đạt giá trị 1,71 thấp hơn năm 2023.

Theo dõi sâu bệnh hại của mô hình cho thấy, không có nhiều đối tượng sâu bệnh nguy hiểm, việc phòng trừ có thể kiếm soát. Nhiễm rầy xanh sau trồng 90 ngày tại mô hình các năm đều xuất hiện, tuy nhiên mật độ xuất hiện và mức độ gây hại ở mức thấp. Bệnh cháy lá chủ yếu bị hại ở giai đoạn sau trồng đến 120 ngày. Mức độ nhiễm bệnh cháy lá chủ yếu do tác động của điều kiện ngoại cảnh năm 2023 do nhiệt độ cao và nắng kéo dài tại thôn Đồng Châu, xã Hoàng Hoa Thám nhiễm mức thấp và nhiễm rầy xanh cũng ở mức thấp.

Nghiên cứu năng suất và sản lượng của mô hình cho thấy, khối lượng củ/khóm trong mô hình cũng biến động từ 601,8 – 711,5 g/khóm. Năng suất thực thu của các mô hình biến động từ 28,5 đến 30,2 tấn/ha, trung bình đạt 29,4 tấn/ha. Năng suất mô hình năm 2023 đạt 28,5 tấn/ha, năm 2024 đạt 30,2 tấn/ha, đạt yêu cầu đề ra. Về hiệu quả kinh tế, lợi luận thu được từ các mô hình năm 2023 đạt 71.325.000 đồng, năm 2024 đạt 153.600.000 đồng, cao hơn sản xuất đại trà (48 triệu đồng).

Bên cạnh những kết quả nghiên cứu trên, giá trị của giống nghệ N8 được khẳng định qua các chỉ số chất lượng vượt trội so với nhiều giống nghệ thông thường khác. Với hàm lượng Curcumin đạt mức 6,6% và hàm lượng tinh dầu lên tới 2,7%, sản phẩm củ nghệ N8 đáp ứng tốt các yêu cầu khắt khe của ngành dược mỹ phẩm. Đây chính là nền tảng để thiết lập mối liên kết bền vững giữa người sản xuất và đơn vị thu mua. Công ty TNHH Hoàng Minh Châu Hưng Yên đã đồng hành cùng mô hình với vai trò là đơn vị bao tiêu sản phẩm, đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân. Sự kết nối này không chỉ giải quyết bài toán tiêu thụ mà còn giúp người dân thay đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp theo chuỗi giá trị. Theo đó, năm 2023, công ty đã thu mua nghệ từ sản phẩm của kết quả nghiên cứu với giá 6.650 đồng/kg, năm 2024 giá thu mua là 9.000 đồng/kg. Trong toàn bộ quá trình thực hiện mô hình, đơn vị chủ trì đã tìm hiểu và kết nối với Công ty TNHH Hoàng Minh Châu Hưng Yên giúp các hộ tham gia mô hình ký kết hợp đồng thu mua toàn bộ sản phẩm nghệ sau khi thu hoạch với sản lượng hợp đồng ký kết năm 2023 là 28,5 tấn, năm 2024 là 90,6 tấn.

Trong khuôn khổ đề tài, nhóm nghiên cứu đã triển khai các hoạt động tuyên truyền gồm 2 hội thảo đầu bờ đánh giá kết quả thực hiện mô hình với 100 đại biểu tham dự. 02 bài viết, 02 tin và 02 video tuyên truyền về xây dựng mô hình Nghệ N8 trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Nghiên cứu cũng đã đề xuất nội dung hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác giống nghệ N8 phù hợp với điều kiện tỉnh Hải Dương với việc nghiên cứu ảnh hưởng của khối lượng củ giống đến tỷ lệ nảy mầm, sự phát triển thân lá, việc theo dõi sâu bệnh hại của mô hình, nghiên cứu ảnh hưởng của khối lượng củ giống đến thời gian sinh trưởng và năng suất.

Các kết quả nghiên cứu trên đã cho thấy, nhìn từ góc độ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nghệ N8 mở ra cơ hội cho việc xen canh tăng vụ trên diện tích đất lúa kém hiệu quả hoặc các vùng đất bãi ven sông. Cây nghệ có thể trồng xen với các loại cây họ đậu như đậu tương hoặc lạc, giúp nâng cao hệ số sử dụng đất và tăng thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích. Hơn nữa, việc canh tác nghệ theo hướng hữu cơ, an toàn sinh học không chỉ bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà còn góp phần gìn giữ môi trường sinh thái nông thôn bền vững.

Kết quả bước đầu của mô hình tại Chí Linh đã tạo được hiệu ứng lan tỏa tích cực trong cộng đồng nông thôn. Các hộ dân tham gia mô hình đã trở thành những hạt nhân kỹ thuật, sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và giúp đỡ các hộ khác cùng phát triển. Sự quan tâm sát sao của chính quyền địa phương cùng với những nỗ lực của Ban chủ nhiệm đề tài đã khẳng định rằng, việc lựa chọn đúng giống và áp dụng đúng quy trình khoa học là chìa khóa để nâng cao vị thế của nông sản Hải Dương.

Mô hình sản xuất thương phẩm giống nghệ N8 tại Hải Dương là một minh chứng điển hình cho sự kết hợp giữa nhà khoa học, nhà nông và doanh nghiệp. Những đóng góp mới về quy trình kỹ thuật và việc đa dạng hóa bộ giống cây trồng đã góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Trong tương lai, việc nhân rộng mô hình này không chỉ giúp người nông dân làm giàu trên mảnh đất quê hương mà còn đặt nền móng vững chắc cho một ngành sản xuất nghệ chuyên nghiệp, hướng tới các thị trường xuất khẩu tiềm năng.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.