Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Xây dựng mô hình trồng cây dược liệu dong riềng đỏ (Canna indica L.) theo hướng GACP – WHO trên địa bàn tỉnh Hải Dương (03/09/2026)

Dong riềng đỏ có tên khoa học là Canna indica L., thuộc họ Dong riềng (Cannaceae). Đây là loài thân thảo lâu năm, phân bố rộng ở nước ta. Từ lâu, trong dân gian, nhất là trong cộng đồng người Dao ở phía Bắc, đã biết sử dụng cây dong riềng đỏ (Canna indica L.), để chữa các bệnh về tim mạch. Một số các kết quả thử nghiệm ban đầu cho thấy: dong riềng đó có hiệu quả hỗ trợ điều trị người mắc bệnh mạch vành, cả chưa đặt stent và đã đặt stent. Điều này là tín hiệu khả quan cho những nghiên cứu các sản phẩm phòng trị các bệnh về tim mạch với giá cả phải chăng, để nhiều người dân có thể tiếp cận, sử dụng. Hải Dương có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển nhiều loại cây dược liệu, trong đó có cây dong riềng đỏ. Đây cũng là đối tương chưa từng được nghiên cứu trồng tại Hải Dương. Tuy nhiên, cây dược liệu dong riềng đỏ đã được các thầy thuốc tại huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương trồng thử nghiệm trong vườn nhà để làm thuốc chữa bệnh. Kết quả ban đầu cho thấy, cây có thể sinh trưởng phát triển tốt tại Hải Dương. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trên, Công ty Cổ phần Dược liệu Tuệ Tĩnh Hải Dương tiến hành triển khai đề tài Xây dựng mô hình trồng cây dược liệu Dong riềng đỏ (Canna indica L.) theo hướng GACP-WHO trên địa bàn tỉnh Hải Dương do TS. Hoàng Diệu Linh làm chủ nhiệm.

Ban chủ nhiệm tiến hành khảo sát và lựa chọn địa điểm thực hiện mô hình tại khu vực Bia, thuộc xã Cẩm Văn, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương với diện tích 3.00m² và trước khu vực đền Bia, thuộc xã Cẩm Vũ, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương với diện tích 18.000m².  

Mô hình trồng cây dong riềng đỏ được nhóm nghiên cứu thực hiện tại thôn Phú Lộc, xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng (trước đây là thôn Phú Lộc, xã Cẩm Vũ, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương (cũ), với tổng diện tích là 04 ha trong 02 năm 2024-2025. Kết quả thu được như sau: dong riềng đỏ trên diện tích lớn, do ảnh hưởng của nhiều yếu tố  ngoại cảnh như thời tiết, gia súc chăn thả, tỷ lệ sống của cây chỉ đạt 81 – 86%. Thời gian cây bén rễ, hồi xanh dao động từ 13 – 17 ngày. Khi trồng dong riềng đỏ  trên diện tích lớn, do ảnh hưởng của nhiều yếu tố ngoại cảnh như thời tiết, gia súc  chăn thả, tỷ lệ sống của cây chỉ đạt 81 – 86%. Thời gian cây bén rễ, hồi xanh dao  động từ 13 – 17 ngày. Thời gian 50% số cây ra hoa dao động khoảng 210 - 220  ngày, là có thể thu hoạch. Chiều cao cây dong riềng đỏ ở mô hình năm 2024 trung bình đạt 165,53 cm, với số nhánh trung bình là 8,44 nhánh/khóm. Năm 2025, chiều cao cây dong riềng đỏ ở mô hình năm 2024 trung bình đạt 161,53 cm, với số nhánh trung bình  là 7,78 nhánh/khóm. Từ kết quả trên cho thấy, năm 2025, điều kiện thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng kéo dài và lượng mưa ít ngay từ thời điểm trồng cây, nên đã ảnh hưởng lớn khả năng sinh trưởng, phát triển của cây dong riềng đỏ. Do đó, một số chỉ tiêu như tỷ lệ sống giảm, thời gian hồi xanh, thời gian 50% số cây ra hoa và thời gian thu hoạch đều kéo dài hơn.

Cây dong đỏ trong mô hình.

Tháng 9/2024, do ảnh hưởng của bão Yagi và hoàn lưu sau bão, mô hình trồng cây dược liệu dong riềng đỏ chịu thiệt hại nặng nề. 91,2% cây dong riềng đỏ thuộc mô hình tại xã Cẩm Vũ, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương (nay là xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng) (tương đương diện tích là 18.239 m2) bị thối chết, chỉ còn 1.761 m2 của mô hình, cây có thể phục hồi, và phát triển bình thường cho đến khi thu hoạch. Tại thời điểm thu hoạch, năng suất thực thu của diện tích còn lại đạt 8,4 tấn dược liệu tươi.

Năm 2025, vào thời điểm từ tháng 2 – tháng 4, do điều kiện thời tiết bất thuận, nắng nóng kéo dài, lượng mưa thấp, nên khi trồng cây dong riềng đỏ, cây chậm hồi xanh, chậm sinh trưởng hơn so với cùng kỳ năm 2024. Từ tháng 7 trở đi, cây sinh trưởng phát triển mạnh, do điều kiện thời tiết mát mẻ, có mưa nhiều đợt. Tuy nhiên, mặc dù năng suất cá thể trong năm 2025 cao hơn năm 2024, nhưng tỷ lệ sống chỉ đạt 81%, nên năng suất thực thu trong năm 2025 lại thấp hơn so với năm 2024. Năng suất cá thể và năng suất thực thu trong năm 2025 lần lượt tương ứng là 1,29 kg/khóm và 46,2 tấn dược liệu tươi/ha.

Trên mô hình trồng cây dong riềng đỏ trong năm 2024-2025, tỷ lệ bị sâu bệnh gây hại rất thấp. Trong giai đoạn đầu mới trồng, thường vào đầu tháng 4, thường xuất hiện sâu khoang ăn lá, nhưng mật độ cũng như mức độ bắt gặp rất thấp. Trong thời gian này, do đất còn ẩm, nên có thể xuất hiện bệnh thối gốc thân.

Tác nhân gây bệnh có thể do nhóm nấm đất như Rhizoctonia sp., Pythium sp. Phytophthora sp., … gây ra. Đến cuối tháng 8, khi nền nhiệt độ không khí và đất giảm, độ ẩm tăng lên, bệnh thối gốc thân có thể xuất hiện lại. Triệu chứng gây hại: cây bị héo phần thân sát mặt đất, lâu dần bị thối đen, rễ nhổ lên bị thối. Nếu bị nhiễm nặng, cây có thể bị vàng lá, chậm phát triển và dần dần bị héo chết. Biện pháp phòng trừ: thường xuyên kiểm tra đồng ruộng, nếu phát hiện bệnh gây hại thì nhổ bỏ cây bị nhiễm bệnh, bón vôi vào chỗ cây đã đào. Khi cần thiết có thể sử dụng thuốc bảo vệ thực vật chứa nhóm hoạt chất như Vamidacin, Melataxzyl, Azoxystrobin, … phun thuốc ướt đều hai mặt lá.

Từ các kết quả trên cho thấy mô hình trồng cây dược liệu dong riềng đỏ tại xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng đảm bảo thực hiện theo tiêu chuẩn GACPWHO: đề tài đã tiến hành khảo sát, đánh giá và lựa chọn địa điểm thực hiện mô hình nhằm đảm bảo phù hợp với điều kiện sinh thái, sinh trưởng phát triển của loài và đảm bảo cách ly, an toàn về đất, nước. Giống dong riềng đỏ được giám định đảm bảo đúng loài Canna indica L., đảm bảo nguồn gốc, xuất xứ. Trong quá trình trồng trọt, các khâu kỹ thuật đều được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn người dân thực hiện bám sát quy trình đã đưa ra. Lịch sử cấp phát giống, trồng trọt, bón phân, chăm sóc đều được ghi chép theo quy định và biểu mẫu SOP 07 quy trình quản lý sản xuất dược liệu dong riềng đỏ. Kết quả phân tích dược liệu cho thấy: dược liệu dong riềng đỏ đảm bảo yêu cầu về an toàn chất lượng dược liệu, không bị nhiễm chéo, đảm bảo tiêu chuẩn theo GACP-WHO.  Do vậy, mô hình trồng cây dược liệu dong riềng đỏ theo hướng GACP-Who là hoàn toàn phù hợp với điều kiện tại xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng, có thể góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng trong nông nghiệp ở địa phương.

Hoạch toán chi phí sản xuất cho 01 ha trồng cây dong riềng đỏ ước tính 164.880.000 đồng. Năm 2024, do ảnh hưởng của bão Yagi nên mô hình bị thiệt hại nặng nề. Diện tích cây còn sống và phục hồi là 1.761 m2, năng suất dược liệu thu được là 8,4 tấn tươi. Do đó, đánh giá hiệu quả kinh tế năm 2024 là chưa khả thi và khách quan. Vì vậy, đề tài tiến hành đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình trong năm  2025: Với khoảng cách trồng 50 x 40 cm, tỷ lệ sống của cây trên mô hình đạt trung bình 81 – 86%, thì năng suất trung bình đạt 46 – 47 tấn dược liệu tươi/ha, và giá bán dược liệu trung bình 5.000 đồng/kg tươi và 45.000đ/kg khô, tổng doanh thu dự kiến đạt 230.000.000 – 248.000.000 đồng/ha/vụ.

Từ kết quả trên nhóm nghiên cứu hoàn thện hoàn thiện quy trình trồng cây dong riềng đỏ theo hướng GACP-WHOvới các kết quả như sau:  Thời vụ phù hợp để trồng dong riềng đỏ là thời vụ đầu tháng 3cho tỷ lệ sống và chiều cao cây tốt nhất; Khoảng cách thích hợp nhất để trồng dong riềng đỏ là 50 x 40 cm, mật độ 45.000 cây/ha; Thời điểm thu hoạch dược liệu dong riềng đỏ tốt nhất là khi có khoảng 50% cây ra hoa.

Như vậy, Mô hình trồng cây Dong riềng đỏ theo hướng GACP của đề tài góp phần  khai thác hiệu quả diện tích đất nông nghiệp chưa sử dụng hết, tránh hoang hóa  đất đai, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao thu nhập cho người dân,  tác động tích cực đến nền kinh tế nông nghiệp của địa phương.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.