Thông tin kết quả nhiệm vụ KH&CN

Xây dựng mô hình trồng một số cây dược liệu theo hướng GACP-WHO phục vụ sản xuất thuốc chữa bệnh với quy mô công nghiệp dược trên địa bàn tỉnh Hải Dương (04/02/2026)

Hải Dương là địa phương có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu thuận lợi cho nhiều loại cây dược liệu phát triển. Đặc biệt, Hải Dương được biết đến là địa phương có truyền thống về y học cổ truyền. Năm 2015, Sở Y tế đã xây dựng Dự án bảo tồn và phát triển cây thuốc Việt Nam từ năm 2013 đến năm 2025 của tỉnh Hải Dương. Nhiều dược liệu đã được trồng trên địa bàn tỉnh như đinh lăng, gấc, ích mẫu, bồ công anh, cà gai leo, cỏ ngọt, diệp hạ châu, kim ngân ... Hoạt động nghiên cứu khoa học của tỉnh đã được quan tâm đến việc trồng và xây dựng các vùng dược liệu, phát triển các sản phẩm từ cây dược liệu trong chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân.

Dược liệu diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu) và kim tiền thảo với tác dụng có thể sử dụng toàn thân cây (phần trên mặt đất) với nhiều mục đích y học khác nhau, đặc biệt trồng theo hướng GACP-WHO tạo ra dược liệu đạt chất lượng và an toàn, làm đầu vào cho sản xuất thuốc theo tiêu chuẩn GMP- WHO, góp phần hình thành nguồn nguyên liệu phát triển bền vững trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Với các tác dụng dược lý và công năng chủ trị rất có ích đối với sức khỏe con người, diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu và kim tiền thảo được các công ty dược đã tập trung khai thác và kết hợp với các cây dược liệu khác đê tạo ra các sản phẩm dược liệu có giá trị cao phục vụ công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe con người. Tuy nhiên việc trồng 3 loài cây dược liệu này hiện nay ở Việt Nam nói chung, ở Hải Dương nói riêng vẫn còn thiếu sự quy hoạch tập trung và nhiều nơi còn đang gặp các vấn đề trong kỹ thuật trồng, thu hái... Người dân vẫn chủ yếu là thu hái trong tự nhiên nên gặp bất cập về chất lượng dược liệu khi đưa vào chế biến hoặc là việc trồng, thu hái, chế biến chưa đạt theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế (tiêu chuẩn GACP-WHO), điều này không những dẫn đến năng suất thấp, không ổn định mà nhiều khi làm giảm giá trị y học của cây dược liệu. Và tính đến thời điểm ngày 24/12/2024 - theo công bố của Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền - BYT tại vvebsite: https://vdct.moh.gov.vn thì số lượng cơ sở có giấy chứng nhận GACP-WHO đối với dược liệu diệp hạ châu đắng là 03 cơ sở, diệp hạ châu là 01 cơ sở, kim tiền thảo là 04 cơ sở.

Xuất phát từ thực trạng trên Công ty Cổ phần Dược vật tư y tế Hải Dương tiến hành triển khai đề tài “Xây dựng mô hình trồng một số cây dược liệu theo hướng GACP-WHO phục vụ sản xuất thuốc chữa bệnh với quy mô công nghiệp dược trên địa bàn tỉnh Hải Dương” do DSCKI. Nguyễn Thị Tú Anh làm chủ nhiệm.

Nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát, lựa chọn địa điểm thực hiện; lấy mẫu và phân tích mẫu đất, nước. Kết quả cho thấy Hải Dương có điều kiện sinh thái tự nhiên phù hợp để phát triển sản xuất dược liệu diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu), kim tiền thảo. Nguồn đất, nước có các chỉ tiêu trong ngưỡng cho phép, không bị ô nhiễm, hộ dân nhiệt tình và có đủ nguồn lực tham gia mô hình.

Kết quả nghiên cứu hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng, thu hái dưọc liệu diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu) và kim tiền thảo theo hướng GACP-WHO được thể hiện như sau:

- Kết quả nghiên cứu ảnh hưỏng của mật độ trồng đến sinh trưỏng, phát triển của cây dưọc liệu diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu), kim tiền thảo: Ở thời điểm thu hoạch từ 70 - 80 ngày, đề tài đã kiểm nghiệm chỉ tiêu chất chiết trong dược liệu ở thí nghiệm về các công thức mật độ nhận thấy: với mật độ CT1 dày hơn (15 X 15 cm) so với mật độ chuẩn của VDL ban hành với khoảng cách (15 X 20 cm), cây phát triển cho tỷ lệ về thân cuông nhỏ hơn nên hàm lượng chất chiết được trong diệp hạ châu cao so với Dược điển Việt Nam V quy định và cũng trùng với kinh nghiệm của người dân đã canh tác lâu năm cây diệp hạ châu này ở vùng chuyên canh dược liệu tại huyện Sơn động tỉnh Bắc Giang.

- Kết quả nghiên cứu của cây kim tiền thảo ỏ' 3 mật độ: về kết quả kiểm nghiệm chỉ tiêu Chất chiết được trong dược liệu, tính theo dược liệu khô kiệt (%) trong kim tiền thảo ở CT2 là cao nhất 12,5% (120 ngày) đạt so với chuyên luận dược điển Việt Nam V quy định đối với chuyên luận về kim tiền thảo là 8,0%.

Ở thời điểm thu hoạch khoảng 120 ngày, đề tài đã kiểm nghiệm chất lượng dược liệu ở thí nghiệm về các công thức mật độ nhận thấy: với mật độ CT2 dày hơn (20 X 20cm) so với mật độ chuẩn của VDL ban hành với khoảng cách (30 X 30 cm), cây phát triển cho tỷ lệ về thân cuông nhỏ hơn nên hàm lượng chất chiết trong kim tiền thảo cao so với Dược điển Việt Nam V quy định và cũng trùng với kinh nghiệm của người dân đã canh tác lâu năm cây kim tiền thảo này ở vùng chuyên canh dược liệu tại huyện Sơn động tỉnh Bắc Giang.

Kết quả nghiên cứu thời điểm thu hoạch của cây dược liệu diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu), kim tiền thảo nhằm thu được dược liệu có chất lượng tối ưu: Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thời điểm thu hoạch đến chất lượng dược liệu diệp hạ châu đắng: 3 công thức, xác định thời điểm phù hợp nhât đê thu hoạch dược liệu diệp hạ châu đắng đạt hiệu quả tối ưu; Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thời điểm thu hoạch đên chât lượng dược liệu diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu): 3 công thức, xác định thời diêm phù hợp nhất để thu hoạch dược liệu hạ châu ngọt (diệp hạ châu) đạt hiệu quả tôi ưu. Kết quả nghiên cứu tại vụ 1 - năm 2023 được thể hiện qua bảng 2.14 của báo cáo này; Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thời điểm thu hoạch đến chất lượng dược liệu kim tiền thảo: 3 công thức, xác định thời diêm phù hợp nhât đê thu hoạch dược liệu kim tiền thảo đạt hiệu quả tối ưu.

Kết quả xây dựng mô hình trồng 3 loại dược liệu diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu) và kim tiền thảo theo hướng GACP-WHO: -Xây dựng mô hình trồng 3 loại cây dược liệu theo hướng GACP-WHO gồm: diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu) thực hiện 10.000 m2/loại cây/vụ, thực hiện 02 vụ/năm tại xã Tân Quang - huyện Ninh Giang và xã Dân Chủ - huyện Tứ Kỳ, năng suất diệp hạ châu đắng đạt 12,3 tấn/ha/04 vụ, diệp hạ châu ngọt đạt 12,2 tấn/ha/04 vụ, kim tiền thảo với quy mô 10.000 m2/01 vụ/năm, năng suất đạt 19,4 tấn/ha/02 vụ; dược liệu đã được phân tích chất lượng đảm bảo an toàn để phục vụ cho chế biến. Đơn vị đã xây dựng các tiêu chuẩn cơ sở cho 03 cây dược liệu, hồ sơ quản lý theo GACP-WHO với 11/11 quy trình; vùng trồng kim tiền thảo đã được cấp chứng nhận GACP-WHO cho vùng trồng với diện tích 1,4 ha (vượt so với kế hoạch là 01 ha), các vùng trồng diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu (diệp hạ châu ngọt) đã xây dựng hồ sơ quản lý nhưng do ảnh hưởng của cơn bão sổ 3 (bão Yagi) nên đã được điều chỉnh việc cấp chứng nhận GACP-WHO cho vùng trồng. Công ty đã liên kết tiêu thụ toàn bộ dược liệu sản xuất từ mô hình triên khai, với lượng dược liệu đã thu mua là 23,68 tấn dược liệu kim tiền thảo với giá là 33.000 đồng/kg; 12,3 tấn dược liệu diệp hạ châu đắng với giá là 25.000 đồng/kg; 12,2 tấn dược liệu diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu) với giá là 23.000 - 24.000 đồng/kg.

Tuyên truyền và nhân rộng kết quả thực hiện mô hình: Ban chủ nhiệm đề tài đã phối hợp với các đơn vị tuyên truyền tổ chức quay các video tuyên truyền kết quả thực hiện mô hình; thông qua các buổi tập huân, hướng dẫn quy trinh kỹ thuật, hội thảo; thực hiện các tin hoặc bài để đăng trên các phương tiện thông tin đại chúng và trang thông tin điện tử. Đề tài đã thực hiện tổ chức hội thảo đầu bờ tại UBND xã Tân Quang - huyện Ninh Giang - tỉnh Hải Dương ngày 29/05/2024 có các đơn vị tham gia như Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hải Dương, Sở Y tế, Bản tin Khoa học và Công nghệ tinh Hải Dương, Báo Hải Dương và Đài Phát thanh và Truyền hình Hải Dương, lãnh đạo UBND xã Tân Quang, các hộ dân đã tham gia mô hình và các hộ dân khác tại địa phương. Thông qua hội thảo các đại biểu tham dự đánh giá cao hiệu quả của mô hình trông cây dược liệu tại địa phương. Các hộ dân, cũng như đại phương mong muốn tiếp tục được đồng hành với đơn vị chủ trì để duy trì và mở rộng vùng trồng dược liệu. Vế kết quả nhân rộng mô hình: Trồng các cây dược liệu diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu), kim tiền thảo theo hướng G ACP tại Hải Dương tạo thị trường dược liệu đạt an toàn cho người dùng và chăm sóc sức khỏe cộng đồng nói chung, đảm bảo nguôn nguyên liệu chất lượng cao cho sản xuất thuốc tại địa phương, góp phần tạo nguồn thu nhập ôn định cho người dân vùng trồng; Xây dựng phương án sản xuất diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu), kim tiền thảo theo hướng GACP - WHO tại tỉnh Hải Dương đáp ứng nhu cầu sản xuất của các hộ dân trong tỉnh. Cơ quan chủ trì thực hiện sẽ bàn giao quy trình kỹ thuật trồng cho địa phương để duy trì, nhân rộng và phát triển các cây dược liệu trên địa bàn toàn tỉnh Hải Dương. Từ diện tích thu hoạch dược liệu, hộ dân đã được cán bộ kỳ thuật của đề tài hướng dẫn về quy trình nhân giống đến quy trình trồng, chăm sóc, thu hái, sơ chế, bảo quản dược liệu tại khu vực các xã Tân Quang, huyện Ninh Giang và xã Dân Chủ, huyện Tứ Kỳ; Mô hình được xây dựng trực tiếp gắn kết với người dân đối ứng tham gia thực hiện Đề tài, thụ hưởng sản phẩm của mô hình và Công ty thu mua toàn bộ sản phẩm; các quy trình kỹ thuật được hoàn thiện để người dân, địa phương tiếp tục ứng dụng trong thực tể sản xuất đối với 03 cây dược liệu của tỉnh, duy trì và phát triển mô hình, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của người dân và địa phương.

Để đạt được kết quả trên nhóm nghiên cứu cũng đề xuất kiến nghị để mô hình được triển khai như sau: Đề nghị ƯBND tỉnh Hải Dương có chính sách hỗ trợ, khuyển khích phát triển để mở rộng vùng sản xuất cây dược liệu diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu), kim tiền thảo theo hướng GACP-WHO nhằm tạo ra sản phẩm hàng hóa và có sức cạnh tranh trên thị trường, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người sản xuất. Xây dựng quy hoạch vùng sản xuất tập trung theo quy định của ngành y tê đối với các loại cây dược liệu trong đó diệp hạ châu đắng, diệp hạ châu ngọt (diệp hạ châu), kim tiền thảo, gắn liền với xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại cho dược liệu tại Hải Dương; Các hộ dân đã tham gia thực hiện mô hình tại xã Tân Quang - huyện Ninh Giang và xã Dân Chủ - huyện Tứ Kỳ tiếp tục mở rộng sản xuất theo quy trình hướng dẫn đã hoàn thiện; Công ty cổ phần Dược vật tư y tế Hải Dương sẽ tiến hành ký kêt Họp đồng thu mua sản phẩm do người dân sản xuất tuân thủ theo các quy trình kỳ thuật đã được hoàn thiện phù hợp với điều kiện của tỉnh và đảm bảo an toàn dược liệu theo quy định.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu dự án tại Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Hải Phòng./.